Categorieën

Laten we haar Simone noemen. Ze werkt op een van de bestuursdepartementen. Net als haar collega’s is ze intelligent en goed opgeleid. Ze spreekt en adviseert de ambtelijke top en de bewindslieden. Over wat er gaande is in deze wereld, hoe daar mee om te gaan en hoe daar mogelijk op te anticiperen. Ze is tweede helft twintig en vraagt zich net als veel van haar leeftijdsgenoten af: doe ik het wel goed, kan ik het wel? De bekende hipo-twijfels. Veel behoefte aan feedback. Ondertussen wel iemand waarvan door de seniors, Human Resource Management en Management Development gedacht wordt: een aanwinst, daar verwachten we veel van, met wat begeleiding komt ze er wel.

Maar voorlopig komt ze niet hogerop in Den Haag. Want ze gaat naar Afrika… en niet als diplomaat voor Buitenlandse Zaken. Ze heeft haar baan opgezegd en gaat emigreren. ‘Nou èn?’, zul je zeggen. Het volgende. Sinds ze ontslag heeft genomen is er iets met haar gebeurd. Het gaat haar buitengewoon goed. Ze komt steeds meer tot haar recht. Ze wordt steeds meer gewaardeerd. Ze komt tot bloei en ontplooiïng. Haar potentie is niet alleen meer een vermoeden maar wordt zichtbaar en merkbaar. Hoe komt dat nou? ‘Ik zeg tegenwoordig wat ik wil. En ik geef ongevraagd advies. Ik bemoei me met dingen waar ik vroeger van dacht: daar heb ik toch geen verstand van? Daar denk ik niet meer over na. Wat in me opkomt vertel ik. En het leuke is dat ik steeds vaker hoor: Wat een goed advies! Jammer dat je straks weg bent.’ Moeten we dan allemaal ontslag nemen om tot ons recht te komen? Zeg het maar, jij misschien?

Simone is niet meer bang om eruit te liggen, of om eruit gegooid te worden. Want ze gaat al weg. En vanuit die onafhankelijke positie is ze ineens van grote betekenis voor haar omgeving. Ze zegt waar het volgens haar op staat en dat is nou precies waar behoefte aan is. ‘Dat zouden meer mensen moeten doen!’ Stel je voor, dat we de moed zouden hebben om ons echt uit te drukken. Volstrekt helder zouden durven zijn. Niets achter houden, uitgesproken zijn, oprecht uitkomen voor wat we eigenlijk vinden. Ook onwelgevallige opvattingen, politiek incorrecte meningen ten beste geven. Dingen die je omgeving liever niet wil horen, omdat het niet past, omdat het niet hoort. Omdat er een taboe op zit.

Denkspelletje: Wat zou er gebeurd zijn als Ad Melkert gezegd had wat hij van Wim Kok niet mocht zeggen, of dacht niet te mogen zeggen: ‘Er gaat iets niet goed met de muliticulturele samenleving. De spanning loopt ongemerkt op.’ Zou Pim Fortuyn dan ook zover gekomen zijn? Zo nodig zijn geweest? We zullen het nooit te weten komen. We weten wel dat Ad Melkert uiteindelijk de boeman werd en de verkiezingen nog een keer verloor. Op de avond van de moord op de man die vol bravoure had gezegd: ‘Vergis u niet: Ik word de nieuwe minister-president van dit land!’ ontvluchtte Melkert onderin een auto het Binnenhof om aan een woedende menigte te ontkomen. Fortuyn-aanhangers waren boos op Kok en Melkert, en Melkert was al maanden boos op Fortuyn. Of was hij boos op zichzelf? Omdat hij niet had gezegd wat hij wist maar niet mocht zeggen? Van wie?

We hebben het over vrijheid. Je vrij voelen om te doen wat jou goeddunkt. Ongehinderd, ongegeneerd. Niet meer onder de indruk van andermans positie. Vrij om te spreken, vrij om te vinden wat jij vindt. Geen angst voor repercussies, geen angst om niet meer geaccepteerd te worden. Niet bang om voor gek versleten of uitgelachen te worden. En ook durven vertrouwen op een dieper weten. Soms niet meer te beredeneren. Gut Feeling. Maar ook intuïtie. En die serieus nemen. Niet meer luisteren naar die stemmetjes in je hoofd: ‘Kan niet, mag niet!’ Wat een ruimte, wat een vrijheid! En wat een rijkdom…

Niet doen wat je wilt is angst voor de vrijheid. Of we het nou hebben over boze prepensionado’s die ‘ineens’ zes jaar langer moeten werken of blije hipo’s die denken in onbegrensde mogelijkheden, ze leven naar voorgekookte beelden over een vet pensioen of een succesvolle carrière. ‘Financieel onafhankelijk’ betekent geen vrijheid maar juist gebondenheid, aan materie! Je kunt niet zonder, of toe met minder. ‘Hogerop’ is verslaving aan succes, een niet te stillen behoefte aan status en macht. Hoe hoger op de ladder, hoe meer je hebt te verliezen en hoe minder vrij je bent. Echte helden zijn mensen die op een spannende plek (status), waar iedereen hen ziet (afbreukrisico) hun eigen plan trekken. Mensen die niet alleen vrijheid willen maar vooral verantwoordelijkheid nemen, om te beginnen voor hun eigen leven. Besluiten om eerder te stoppen met werken (en dan maar minder pensioen) of naar Afrika gaan (dan maar een pensioenbreuk).

De overtreffende trap is blijven waar je bent en je volstrekt vrij voelen en je vooral vrij weten. Want wie kan je wat doen? Je baas? In Nederland? Wat kan je gebeuren? Ontslag? In Nederland? Het ergste wat je kan overkomen is overweldigend succes. Omdat je eindelijk doet wat je kunt en waar je zin in hebt. Dat is meestal hetzelfde. Dan hoef je ook niet teleurgesteld te raken. Anderen de schuld te geven. Boos te worden op je omgeving. Je hoeft jezelf niet zielig te vinden, je hoeft geen slachtoffer te zijn. ‘Moest je huilen?’ kunnen kinderen dan sardonisch zeggen. Je kunt elke dag beslissen om het anders te doen. Te doen wat jij het liefste doet, te zeggen wat jij op je hart hebt. Maar pas op, je wordt zo maar minister-president. Als je niet te rabiaat bent.

Op verzoek van de de Great Place To Live krant die deze zomer als thema heeft Creatieve Allianties beschreef ik mijn persoonlijke ervaringen met creativiteit en hoe je jezelf daarbij in de weg kunt zitten. Over de strijd met de draak in jezelf.

Creatieve allianties lukken pas als je eerst een creatieve alliantie sluit met jezelf. Dat betekent drempels nemen, blokkades opruimen. Hard werken en veel discipline. Maar hoe je doe je dat? En waarom zou je? Wat levert het eigenlijk op? In ieder geval een Creativiteitsmonster.

Op een dag kwam ik erachter dat niemand meer met mij wilde samenwerken. Omdat ik onmogelijk was; niet te hebben, niet te doen. Collega’s bleven uit m’n buurt, partners meden me. Een echte professional: ik wist alles beter. Het kon op allerlei manieren, zolang het maar mijn manier was. Ik begreep er niets van. Waarom zag niemand wat ik allemaal kon? Waarom kreeg ik niet de kans? Ik was jaloers op degenen die wel succesvol waren. Ondertussen verveelde ik me suf en ik verveelde anderen. Ik kon mezelf niet kwijt. Voelde ook wel dat ik beter kon. En daar had ik dan weer anderen voor nodig. Maar ja, die wilden niet, want het moest altijd op mijn manier. Tot de liefste psychiater van het land (helaas, met pensioen!) mij The Artist’s Way van Julia Cameron aanraadde.

Een periode van twaalf weken begon. Een kwartaal lang heel gedisciplineerd aan de slag met m’n eigen drempels. Minstens een dag per week intensief bezig met het opruimen van m’n persoonlijke blokkades. Op een manier die geïnspireerd lijkt door het afkickprogramma van de AA, Alcoholics Anonymous. Mijn verslaving was: problemen maken met anderen, om die van mezelf niet onder ogen te hoeven zien. Ik kwam erachter dat ik vol zat met aannames en opvattingen. Natuurlijk over anderen, maar vooral over mezelf. Hoe ik naar mezelf keek, mezelf tekort deed en kort hield. Hoe ik mezelf van alles niet toestond en anderen dus ook niet. In hokjes dacht, vastzat in hoe het hoort. Ik ontdekte bij mezelf allerlei taboes en dogma’s. Begreep dat ik veel minder vrij was dan ik altijd had gedacht. En van binnen heel bang. Bang voor mijn eigen talent.

In die tijd maakte ik mijn Creativiteitsmonster. Het werd een fantastisch gedrocht: exotische bierblikken bijeengebonden met ballerige stropdassen. Intuïtief maakte ik een beeld van alles wat mij ervan weerhield om mijn creativiteit te laten stromen. Mijn afgeknepen zijn, mijn ‘kijk-mij-eens’. Mijn geblaat en gebral. Mijn angst voor de stilte. Eindelijk zag ik mijn buitenkant, mijn oppervlakkigheid. Zo ontdekte ik: echte creativiteit komt van binnenuit, heeft diepgang. Met mijn monster maakte ik de stap van ‘mezelf belangrijk vinden’ naar ‘mezelf serieus nemen’. Vanaf dat moment nam ik ook anderen een stuk serieuzer. Ik werd minder jaloers en was minder verveeld. M’n creativiteit begon te stromen, op een manier ik die nog nooit had toegestaan. Ongeremd en ongegeneerd. Eindelijk kon ik samenwerken, want ik had iets in te brengen: mezelf. Zin in creatieve allianties.

‘The Artist’s Way can help us reconnect to that source of creating within us from which streams our ability to trust, nurture, support and love not only ourselves, but others as well.’ - Pamela Whitman, American therapist