‘Op ogenblikken van groot enthousiasme, schijnt het me toe, dat er nooit op de wereld, door niemand zó iets moois en belangrijks gemaakt is. Kort daarop - een kwestie van uren - zie ik er plotseling niets meer in en treft mij de volkomen nutteloosheid van al dat armzalige gepruts. Maar ik heb mij er nu eenmaal in vast-gebeten en de volgende dag ga ik er weer mee door, alsof mijn leven ervan afhangt en ben ik b.v. doodsbenauwd, dat ik zou kunnen sterven, vóór dat dit laatste, z.g.n. meesterwerk, klaar zou zijn.’

… Schrijft M.C. Escher op zijn 58e. Maar ja, dat was ook ten tijde van het maken van een van zijn meest indrukwekkende prenten, ‘Prentententoonstelling’.

In mei 1956 is Escher klaar met deze litho en in een brief aan zijn zoon Arthur schrijft hij:

‘Die gekke prent, waar ik je laatst over sprak, is af, maar nog niet gedrukt. Zoiets raars heb ik, geloof ik, van mijn leven nog niet gemaakt. Er komt onder andere een jonge man op voor, die belangstellend staat te kijken naar een prent aan de wand van een tentoonstelling, waar hijzelf op getekend staat. Ra, ra hoe kan dat. Misschien ben ik niet ver verwijderd van Einsteins gekromde heelal.‘

Een man staat dus in een prentengalerij en blijkt naar zichzelf te kijken: op de prent die hij bekijkt ontwaart hij zichzelf, in een galerij, waar hij staat te kijken naar een prent met daarop zichzelf. ‘…kijker en bekekene vallen samen in één figuur. Het is niet de één of de andere, maar beiden tegelijk.’ zegt Escher er zelf over. Een prent met een wonderlijke vergroting, verkleining en verdraaiing, met in het centrum een mysterieus wit gat. Daarin Escher’s initialen, MCE, en het jaartal, 1956.

Boeddhisten zagen in het lege centrum een verbeelding van verlichting. Wiskundigen van de Leidse Universiteit (‘Twee geleerde heren’) probeerden Escher duidelijk te maken dat hij een ‘Riemann’s vlak’ had afgebeeld, een mathematisch vlak met een leeg centrum. ‘Ik betwijfel of ze gelijk hebben’, schreef Escher later. ‘Mij ging het slechts om een gesloten, ringvormige uitdijing die nergens begint en nergens ophoudt.’

Pas onlangs, dankzij de inventiviteit van weer Leidse wiskundigen (maar nu een nieuwe generatie, met krachtige computers) werd het geheim van ‘Prentententoonstelling’ onthuld. Het blijkt om een draaiend Droste-effect te gaan. Ze hebben er een duizelingwekkende animatie van gemaakt.

Wist Escher misschien niet hoe hij de prent af moest maken? Vandaar die witte vlek? Ontbrak het hem aan de benodigde wiskundige kennis? Vandaar het lege centrum? We zullen het nooit weten. Wat we nu wel kunnen zien is Escher’s ongelofelijke intuïtie. Hij wist wat zich in dat naar binnen spiralende centrum afspeelt: eindeloze beweging. En hij zag wat in die peilloze diepte te vinden is: oneindigheid.

Misschien wel voorstelbaar dat je af en toe aan jezelf twijfelt als je de eeuwigheid in een prent probeert te vangen…

De jongste van tien komt binnen van school. Hij vertelt over kinderen in zijn klas. Die reageren nogal eens negatief op dingen die hij juist leuk of belangrijk vindt. Toen hij tegen een van hen zei dat hij dat naar vindt was de reactie: ‘Ik mag toch zeggen wat ik vind?’ Tegen mij zegt hij: ‘Ze snappen iets niet: Je hoeft toch niet alles te zeggen wat je vindt?’

‘We gaan je straffen’ zei de baas van de baas tegen mij. Ik begreep er helemaal niets meer van. Mijn eigen baas dreigde gestraft te worden voor iets dat ik niet goed had gedaan, ik was met hem meegegaan naar zijn baas omdat dat me niet eerlijk leek dat hij gestraft zou worden en nu was het eind van het liedje dat ik gestraft werd!

Het zat als volgt. Begin jaren negentig was ik verantwoordelijk voor de sponsoring van PTT Telecom. Sponsoring betekende: Voetbalsponsoring. Want de directie hield van voetbal. Wat gesponsord werd was de voormalige eredivisie, voortaan de PTTTelecompetitie, een nieuwe cup, de PTT Telcom Cup, en Oranje, het Nederlands Elftal.

Genoeg om je van de straat te houden zou je zeggen. Maar ik vond het al snel toch wat saai, en eenzijdig. Dus toen ik bij een groot popconcert iedereen na afloop ‘Olee, olee, olee, oleeee’ hoorde zingen dacht ik: Dat klinkt net als bij het voetballen.. En dit zijn ook allemaal klanten van PTT Telecom.! Dus… Popsponsoring!

Zulke briljante associaties krijg je natuurlijk alleen maar als je zelf iets hebt met het onderwerp. Maar zulke diepe gedachten had ik toen nog niet. Ik ging er vol in. Popsponsoring om balans te brengen in het toch wat eenzijdige sponsoringpakket van PTT Telecom. En natuurlijk mijn eigen weekend agenda.

Zoiets was ook al gebeurd met kunstsponsoring. Met als gevolg dat bobo’s van PTT Telecom hoogst ongemakkelijk rondliepen op uiterst belangwekkende culturele evenementen waar ze niemand kenden of herkenden. Behalve Harry Mulisch. Dansvoorstellingen! Operapremieres! De opening van het Holland Festival!

Popmuziek dus. Vooral collega’s waren wel in voor leuke muziek en een gezellige avond. Toen dat liep dacht ik: Dit is toch vooral mainstream, weinig risico, de gegarandeerde publiektrekkers. Moeten we ook niet wat alternatievers doen, iets spannenders? Ik ging het randje opzoeken. Want ik verveelde me.

Ondertussen had ik niet in de gaten dat mijn zoek-de-breedte aanpak zijn grenzen allang bereikt had. Dat de directie vooral dol was op voetbal, en dat daarna heel lang niets kwam. En dat mijn inspanningen voor fantastische sponsoringakties rond, noem maar iemand: David Bowie (‘Hi David!’), toch vooral werden gezien als mijn hobby.

Daar zat trouwens wel de kern van wat vervolgens het probleem werd: iedereen was aan het hobbyen. En ik dus ook. Na veel getouwtrek en gedoe kreeg ik toestemming om iets heel bijzonders te sponsoren: Ein Abend in Wien. Nee, niet het rondreizende operettecircus van Robert Stolz. Het was de voorloper van Lowlands.

Ein Abend in Wien was op zichzelf ook al een hobbyproject, van een van de twee oprichters van Mojo Concerts. Die had iets prachtigs bedacht. Een festival van drie dagen, met louter alternatieve pop, rock en hiphop, met ook allerlei theatrale elementen en een geweldige, overrompelende aankleding. Inderdaad, net Lowlands. Nirvana speelde er.

Het was ook een en al knipoog. Met heel veel humor, tenminste als je die er in kon zien. En daar begonnen de problemen. Bijvoorbeeld de naam. Er dreigden juridische procedures rond de naam. Want daar waren ze in Oostenrijk natuurlijk niet blij mee. En een sponsor zit daar ook niet op te wachten. Kein Abend in Wien was al bedacht als alternatief.

Een andere knipoog was de persconferentie waarin het festival werd gepresenteerd. Er werd een Engelsman ten tonele gevoerd die aankondigde dat op het festival een nieuwe drug zou worden geïntroduceerd. En dat die door Prins Claus al gebruikt werd. Flauwe grap. Want hij had toen al de ziekte van Parkinson. Dat doe je niet. Heel stom.

Maar laat Prins Claus nou ook commissaris zijn van de Koninklijke PTT Nederland, de moedermaatschappij van PTT Telecom. En toen waren de rapen gaar. Want Het Parool schreef er over, vroeg zich af wat de PTT daar als sponsor te zoeken had. En een ijverige persvoorlichter wist niet hoe snel hij dat aan de directie moest vertellen.

Er was geen houden meer aan. Paniek in de tent. ‘Stel je voor dat daar in de commissarissenvergadering…’ etc. En ik voelde maar niet hoe erg dit gevonden werd, wat een schrik er was, hield het van me af, kon niet zeggen hoe stom ik het zelf ook vond en bleef vooral vinden dat ik hier niks aan kon doen. Nee, natuurlijk niet!

Maar daar ging het niet om! Aan m’n juridisch getrainde hoofd had ik even helemaal niets. Dit was niet rationeel. Het was domweg een bizarre samenloop van omstandigheden. Mojo wist niet dat Prins Claus commissaris was bij KPN. En ik wist niet dat ze dit gingen doen. Kortom: Vette pech! Shit happens!

Er moest iets gebeuren. De persconferentie had plaatsgevonden op donderdagmorgen, het krantenbericht was van donderdagmiddag. Het was nu vrijdagmiddag. Toen zei de algemeen directeur tegen mij, in het bijzijn van mijn eigen directeur: ‘We gaan je straffen. We schorsen je voor het weekend.’ Ik hoorde ‘schorsen’, niet ‘het weekend’.

Had ik maar begrepen wat een briljante move dit was. Dat had mij en anderen heel wat ellende bespaard. Had ik er maar om kunnen lachen. Had ik mijn baas maar niet zo laf gevonden. Dat hij er bij zat en dat ik de klos was. Had ik maar begrepen dat het maandagochtend opgelost zou zijn. Dat het dan was: over tot de orde van de dag.

Die maandagochtend zat ik mokkend en boos bij mijn directeur. Ik vond het niet eerlijk. Ik vond hem een lafbek. Ik vond dat hij mij had laten vallen. Ik vond dat hij ten koste van mij zijn huid had gered. Hoewel ik niet wist wat hij allemaal over zich heen gekregen had. Maar dat boeide mij niet zo. Want mijn ego was gekwetst.

Er begon een heel vervelende periode die voor mij uiteraard fout afliep. Want zo’n zuurpruim die maar niet ophoudt zijn eigen gelijk te willen halen wil je niet in je team hebben. En je collega’s hebben het op een gegeven moment ook wel gehoord. En het met je gehad, als je niet oppast. Het was voor iedereen een opluchting toen ik vertrok.

Vanaf het ‘We gaan je straffen’ ben in een diep gat gevallen. En ik ben er erg lang erg onzeker door geweest. Helemaal van slag. Pas toen ik een half jaar later een klus kreeg waarin ik mezelf echt kwijt kon knapte ik weer op. Lekker pionieren, binnen de kortste keren iets neerzetten. Net als een paar jaar daarvoor met de voetbalsponsoring.

Vijftien jaar later kon ik de man die tegen mij had gezegd: ‘We gaan je schorsen’ laten weten dat ik nu eindelijk begreep wat een slimme zet dat van hem geweest was. Hij kon zeggen: Ik heb passende maatregelen getroffen hoor, hij is geschorst! En ik had kunnen weten dat bijna niemand hierover te weten zou komen. Want het was weekend.

Hoe groot kun je iets maken? Tot welke proporties kun je iets opblazen? Hoe dramatisch kan het worden? Als je ego in het geding is kan het blijkbaar hoog oplopen. Zeker als je ergens wel voelt dat je helemaal in het begin iets niet goed hebt gedaan. Want Kein Abend in Wien was natuurlijk beter geweest. Maar dan had ik mijn ‘Leermoment!’ wel gemist!