Klaas Bruinsma, met zijn Ferrari op bezoek in de Betuwe
Michiel, op leeftijd maar nog altijd jong van geest, vertelt over de man van zijn peettante. Oom Gerard, een aimabele man, een beminnelijk mens. En een inspirerend voorbeeld. In hem kon je een glimp zien van het beste in jezelf.
Die man was mr G.J. Wiarda. Jarenlang was hij hoogste rechter, eerst in Nederland, toen in Europa. Hij sprak in laatste instantie recht. Dagelijks was hij bezig met tegenstellingen die mensen creëren. Met wat mensen aan narigheid verzinnen en uitspoken. Met wat mensen in hun opwinding en boosheid elkaar aandoen. Hij bleef er kalm en vriendelijk onder. Hij kon geduldig luisteren. Ooit vertelde oom Gerard de jonge Michiel: ‘Is het niet merkwaardig? Ik ben nog nooit een onaardig mens tegengekomen’.
Advocaat Bram Moszkowitz verdedigt de grootste boeven in Nederland. Hij weet waarvan ze worden verdacht. Moord en doodslag. In Zomergasten vertelt hij aan een verbaasde interviewer Joris Luijendijk: ‘Ik doe dit nu vijfentwintig jaar, maar ik heb nog nooit, niet echt, intrinsiek, een rotzak meegemaakt.’ Desgevraagd voegt hij er nog aan toe: ‘Echte slechte mensen ben ik in mijn praktijk niet tegengekomen, weet je, echte rotzakken.’
Voor het Tijdschrift voor Management Development schreef ik de laatste jaren een aantal opiniërende stukken. De redactie vroeg dit keer om mijn kijk op het thema diversiteit: zeg maar de verschillen tussen mensen en hoe dat uitwerkt in organisaties. Hieronder mijn column voor het winternummer. Een waargebeurd verhaal.
In Luxor woont Elizabeth. Ze komt uit Canada, of toch uit Engeland? Ze is al een jaar niet thuis geweest. Met een aantal reisvrienden huurt ze een huis midden in de velden net buiten de stad. (Ongeveer ter hoogte van 8) Vanaf het dakterras heb je een schitterend, zo je wilt goddelijk uitzicht - over de rijstvelden, het riet, de palmen, de Nijl. Hier wil je wonen, hier wil je blijven, hier wil je doodgaan.
Elizabeth maakt zich ook grote zorgen: over een zieke buurjongen. Ze wil hem helpen, maar zij kàn het niet, want hij wil het niet. Zij is het tegenovergestelde van deze jongen. Ze is een al levenslust, een wandelende energiebron. Ze was de winter ervoor in Oost-Turkije. In haar eentje. Thrill seeking? Enthousiast vertelt ze hoe ze het daar naar haar zin heeft gehad. Als vrouw, in je eentje, overwinteren, in het oosten van Turkije? Maar haar geheim is voor iedereen zichtbaar. Ze draagt een djellaba, wat wij ‘zo’n arabische jurk’ noemen. Een jurk voor mannen wel te verstaan. Ze draagt dus mannenkleren. En om het feest compleet te maken draagt ze over haar djellaba een gillette, zo’n vestje dat je onder die jurk hoort te dragen! Als een soort hemd, ondergoed dus. Ze zet de wereld op z’n kop: ze draagt de kleren van een man en dan ook nog verkeerd om.
Veel Egyptenaren moeten er ontzettend om lachen. En het is in de ogen van de meesten zo way out dat niemand haar erover lastig valt. Sterker nog, niemand valt haar waar dan ook over lastig. Iedereen kent haar en ze wordt alom gerespecteerd. Zeker door mannen. Ze is zichzelf. Ze doet wat haar goeddunkt. Ze is onaantastbaar lijkt wel. Ze ontstijgt alle gezeur en gedoe. Ze houdt zich bezig met wat zij belangrijk vindt. Ze is niet bezig met tegenstellingen. Ze creëert ze ook niet. Ze is niet bezig met verschillen. Boeit haar niet.
‘Neem me zoals ik ben,’ drukt ze uit. Zonder dat ze daar een ander in betrekt, zich tegen een ander afzet en laat staan een ander mee wil kwetsen. Ze bepaalt zich tot haar eigen ding, op haar eigen manier. Ze laat anderen met rust en die laten haar met rust. Sterker nog, ze krijgt respect.
Geen tegenstellingen oproepen, in verschillen geen probleem zien. Misschien ben je dan wel vrij. Van alle succesvolle vrouwen die ik ken, heb ik er nog nooit een horen klagen. Als ze ergens niet konden krijgen wat ze wilden hebben (werk, functie), of niet kregen waar ze volgens zichzelf recht op hadden (geld, salaris), gingen ze ergens anders heen, of begonnen voor zichzelf. Het zijn ook vrouwen die een gelijkwaardige relatie hebben met hun partner. Ze hebben hun sociale leven op orde en in evenwicht: ik hoor ze nooit over hun work/life-balance. Ze maken welbewust keuzes en zeuren niet over de consequenties. Ze weten waar ze mee bezig zijn. Ze nemen zichzelf serieus. Van het ‘glazen plafond’ schieten ze hartelijk in de lach. ‘Zeur niet!’ zou Annie M.G. Schmidt zeggen. Doe als Elisabeth, zet de wereld op z’n kop. En daarvoor hoef je niet naar Luxor. Gewoon thuis beginnen. Je eigen wereld creëren. Dan heb je niks te klagen.
Precies een jaar geleden, 7 december 2006. Dick Boer, directievoorzitter van Albert Heijn, is te gast bij Pauw en Witteman. Hij is daar uitgenodigd om te praten over de spectaculaire prijsveranderingen die Albert Heijn heeft doorgevoerd om haar klanten weer terug te winnen. Wat AH gelukt is.
Hier een weergave van een gedeelte van het gesprek. Het is een prachtig inkijkje bij de grootgrutter. Over de pijn en het nut van crisis. En de opbrengst: transformatie. Bij een organisatie werkt het precies zo als in een mensenleven: je zit er niet op te wachten, je wilt er liever niet aan, maar achteraf ben je blij met de opbrengst.
Schrik niet, het is spreektaal. Maar de strekking is duidelijk: als je diep aan de grond zit kun je makkelijker ingrijpende veranderingen doorvoeren.
Eigenlijk hebben wij als klant de prijsverlaging te danken aan de fouten van Cees van der Hoeven en Anders Moberg?
‘De escalatie van het feit dat er bij Ahold op dat moment veel meer aan de gang was en dus ook heel Nederland zeg maar in opstand kwam (zelfs de Volkskrant schreef ‘Je moet het bedrijf boycotten’) dat heeft zoveel los gemaakt en zoveel ruimte gegeven om dan ook echt fundamenteel je bedrijf te veranderen. Dat heeft natuurlijk wel een beetje geholpen. De transformatie van een bedrijf met een crisis is tien keer makkelijker dan als die crisis er niet is.’
Dus de catastrofe veroorzaakt door Van der Hoeven en Moberg heeft het u mogelijk gemaakt om dat bedrijf met lage prijzen er weer bovenop te helpen?
‘Die crisis heeft ons heel duidelijk wel geholpen om het moment of urgency en grote veranderingen in een keer door te voeren die we wellicht als je dat niet hebt veel minder hebben kunnen doorvoeren en dat is denk ik wel een groot voordeel geweest bij het nadeel dat we hadden natuurlijk als bedrijf want we zaten wel heel diep aan de grond.’
