Een jonge deelnemer in een driedaagse trainingsmodule kon de tweede avond niet meemaken. Hij moest en zou (en ging) naar het afscheid van een leidinggevende die veel voor hem had betekend. Die echt een mentor voor hem was geweest. Een manager die zich oprecht bekommerd had om de ontwikkeling van deze jongeman. Niet alleen als professional maar vooral als mens. Zo’n leidinggevende waar altijd tekort aan lijkt te zijn.
De volgende ochtend schoof hij weer aan. Tijdens de tai-chi op het natte gras vertelde hij dat het een mooie avond was geweest,. De vertrekkende manager werd veel lof toegezwaaid en was daardoor aangedaan. Hij raakte ontroerd bij zijn eigen afscheidswoorden. Dat had niemand verwacht en het deed iedereen goed. Jammer dat hij vertrok. Ze zouden hem missen.
Ik vertelde de deelnemer over ons avondprogramma. We hadden met z’n allen een complimentenronde gedaan. Dan geven mensen die elkaar net twee dagen kennen onvoorbereid een welgemeend compliment aan elkaar. Je komt tegenover een willekeurige ander te staan, hebt geen tijd om na te denken en toch komt er iets in je op. Recht uit het hart vertel je wat jij in die ander het meest waardeert. En wat dat met jou doet.
Prachtige dingen hoor je dan. Vaak helemaal raak. En ze komen echt binnen. Je ziet vergulde gezichten. En verlegenheid. Maar ook erkenning. Zo expliciet worden je beste, leukste, mooiste kanten per slot niet vaak benoemd. Normaal gesproken moet je daar op wachten tot – inderdaad! – je afscheid. Want in een BOB-gesprek gaat het daar meestal niet over. Zeker niet als je leidinggevende ondertussen het formulier op het scherm zit in te vullen.
Maar het kan toch niet waar zijn dat je de mooiste dingen over jezelf pas te horen krijgt als je weggaat? Of nog sterker, op je begrafenis? Als we het niet eens meer kunnen horen! Ik denk dat menigeen graag een aantal jaren vóór die plechtigheid zijn of haar begrafenisrede zou willen horen. Ik wel in ieder geval. Hoor je eindelijk waarom ze je zouden missen. Want nu moet je jubileren of afscheid nemen om daar ongevraagd achter te komen.
Of het gaat zoals het mij een paar jaar geleden gebeurde. Een van mijn grootste opdrachtgevers was nogal tegen me uitgevaren. Ik vond dat ik dat nergens aan had verdiend. Daarover hadden we een heftig gesprek waarin we – gelukkig! – onszelf aan elkaar durfden te laten zien. Even niet de grote stoere jongens uithangen. Wat bleek? Zonder dat we het van elkaar wisten hadden we ondertussen grote bewondering voor elkaar. En na al die jaren deelden we dat, eindelijk. Complimenten over en weer. Ruzie voorbij. Letterlijk opgelost.
Wat zou er gebeuren als het normaal wordt om elkaar te laten weten wat je in de ander het meest waardeert? En wat dat met jou doet? Roept u maar! Je zelfvertrouwen stijgt, net als je eigenwaarde. Je voelt je sterker en steviger. Minder onzekerheid, minder stress, minder onduidelijkheid, minder energieverlies. Je hoeft niet meer naar een coach of training om een boost te krijgen: die geef je dagelijks aan elkaar! En het kost niets…
(Verschenen - in toegepaste vorm - in het Tijdschrift voor Management Development, jaargang 16, nummer 3, najaar 2008)
Je kent het misschien wel. Je doet aan een workshop mee die in jezelf nog lang doorgaat. Ik had dat laatst met een professionaliseringsdag van Bout en Partners. Daar ben ik aan verbonden, o.m. als docent Ik en de Anderen. ’s Middags was daar Sydney Leijenhorst (foto). Hij heeft een school voor vechtkunst en wat dies meer zij, Trainingscentrum KenKon in Wageningen. Tot zover de links en de reclame.
Sydney had van die jaloersmakende vragen. Omdat ze zo simpel zijn. En zo indringend, en nasuizend. Waar ben ik achter gekomen?
Als ik lekker in m’n vel zit dan ben ik… makkelijk, beweeglijk, ontspannen, toeschietelijk, hulpvaardig, betrokken, ontvankelijk, creatief, speels, helder, begripvol, relativerend. Kortom, een prettig mens. Prettig voor mezelf, prettig in de omgang, dus ook prettig voor m’n omgeving. De hemel op aarde.
Als ik niet lekker in m’n vel zit dan ben ik… een stuk minder prettig. Niet prettig voor mezelf, niet prettig in de omgang en dus ook niet prettig voor m’n omgeving. Dan ga ik me zorgen maken, me met van alles bemoeien, raak ik snel geprikkeld, word prikkelbaar, ga grommen en grauwen, uithalen, om me heen slaan, of juist anderen negeren, afhouden, afstand houden, me terugtrekken, onderduiken, vluchten. Kortom, een onprettig mens. En het leven wordt een hel. Misschien herken je hier iets van. Bij anderen, uiteraard, maar ook bij jezelf.
Tot zover. Zo gaat het. Dagelijks, in meer of mindere mate. We zijn allemaal wel eens moe of gestresst. Maar wat doet het nou met een ander wanneer je niet lekker in je vel zit? Die gedachte was nieuw. Tot nu toe vond ik het vooral vervelend voor mezelf. Klotedag, zoiets.
Waar ik achter ben gekomen is het volgende. Als ik niet lekker in m’n vel zit is het voor iemand in mijn omgeving niet makkelijk om zelf lekker in z’n vel te blijven zitten! Maar hoe werkt dat dan? Bij mij als volgt: ik begin te vervelen. Niet alleen verveel ik mijzelf, maar ik ga ook anderen vervelen, hen lastig vallen. Bijvoorbeeld met vervelende opmerkingen, of flauwe grapjes. En dat kan van kwaad tot erger leiden. Jennen, zuigen, vastbijten. En uiteindelijk heb je ruzie. Ik zit niet lekker in m’n vel… en ik krijg het – onbewust! - voor elkaar dat een ander uiteindelijk ook niet lekker meer in z’n vel zit. Want die is inmiddels boos en uit balans. En zegt en doet misschien wel dingen waar ie later weer spijt van heeft. Of die ander moet grote moeite doen mij van zich af te houden en bij zichzelf te blijven.
Een dagelijks voorbeeld uit ons gezin. Als het na het avondeten nog licht is (leve de zomertijd!) ga ik vaak samen met onze kinderen voetballen op het plein om de hoek. Ook de avond na de workshop met Sydney. Het had elke dag kunnen gebeuren maar toevallig was het 11 september. En het werd ook 11 september. Een van de jongens deed niet echt mee. Beetje flauw, melig, klierig. Misschien niet helemaal lekker in z’n vel. Een van de andere kinderen vond dat steeds vervelender. Die had zich verheugd op lekker voetballen. En daar kwam het niet van. Hij begon zich te ergeren en werd boos op z’n broer. Die werd alleen maar flauwer. Dat werd dus zo maar ruzie. Waar de derde broer zich ook mee ging bemoeien, net als ik. Waarop wij tweeën ook nog eens gedoe kregen, over hoe met die flauwigheid om te gaan. Uiteindelijk waren vier mensen op verschillende manieren boos op elkaar. Drie wilden graag voetballen, eentje eigenlijk niet. Eind van het liedje was dat niemand voetbalde en iedereen baalde. Omdat in het begin iemand zich vervelend voelde, en het voor anderen vervelend maakte. Herkenbaar?
En nu? Als je dit nou weet, hoe ga je daar dan mee om? Misschien helpt dit. Als je niet lekker in je vel zit is er iets aan de hand. Ja, dus?! Er is iets met jou aan de hand. Niet met die ander - die je wilt gaan vervelen – nee, met jou is er iets. Jij zit niet lekker in je vel. Van binnen zit er iets niet lekker. Maar wat dan? Waar ik achter kom is dat ik dan geen, of niet genoeg, contact meer heb met mezelf: m’n innerlijk, m’n kern. Ik wil eruit, ik vlieg eruit. Ik word druk en ongedurig. Wat ik dan het beste kan doen is tegenovergesteld aan wat ik doe. Ik doe er dan goed aan precies het omgekeerde te doen: juist naar binnengaan, proberen rustig te worden. Te ontspannen.
Rustig worden kan op heel veel manieren, en dat is voor iedereen weer anders. Dat kan zijn douchen, of een bad nemen, mediteren, klaarkomen, tuinieren, een eind fietsen, hardlopen, muziek luisteren, Wii’en of patience spelen op de computer. Nog meer? Vast wel. Wat mij helpt is gapen. Toegeven aan m’n vermoeidheid. Tien minuten liggend gapen. Gapen ontspant en geeft extra zuurstof. Of tijd maken om naar het bos verderop in de stad gaan en de rust ervan tot me door laten dringen. Dan hoor ik soms een specht, of zie ineens een buizerd. Of een lange wandeling maken. Door de polder, over de hei, langs het strand. Ruimte, rust. Ontspanning.
Wat ontspant jou? Waar word jij vanbinnen stil van?
Handig om te weten hoe je rustig kunt worden. Het scheelt een hoop gedoe. Want daar ben ik nu wel achter: als ik niet lekker in m’n vel zit is het voor iemand in mijn omgeving niet makkelijk, vaak zelfs moeilijk om zelf lekker in z’n vel te blijven. En andersom, door zelf lekker in m’n vel te zitten kan ik een ander een plezier doen! Zo had ik het nog nooit bekeken…
Met dank aan Sydney, hij bracht me op het spoor.
Dit was het derde en laatste deel van wat een drieluik over 11 september blijkt te zijn geworden. De eerste twee delen vind je hier (deel 1) en daar (deel 2).
De boekpresentatie van Vrij! Leef je eigen leven is verplaatst van donderdag 18 september naar vrijdag 17 oktober. En toch is er nu al wat te zien: de eerste 42 pagina’s van het nieuwe boek! Ga naar de subsite van Vrij! Leef je eigen leven en met de viewer kun je door de inleiding en het eerste hoofdstuk bladeren. Kijk, lees en geniet!
Presentatie in het Nautilusgebouw op Scheveningen - met uitzicht en een verhaal
Met veel plezier presenteren we het echte boek op Vrij!dag 17 oktober om 15.00u in Den Haag, op letterlijk een toplocatie: bovenop het Nautilusgebouw op Scheveningen. Getransformeerd door Archipelontwerpers, ons aangeboden door Rob van Hoogdalem. Een ruimte die helemaal past bij het boek: ruim en open, met uitzicht en een verhaal.
Wil je erbij zijn? Mail ons (hiernaast, rechtsboven) en we sturen je per mail een uitnodiging met alle gegevens.
‘Hoe word je je er nou van bewust dat je boos doet tegen iemand? Want, net als Amerika, je hebt het zelf niet in de gaten! Je denkt dat je je normaal gedraagt terwijl anderen niet blij met je zijn. Dat vertellen ze je niet maar je merkt het wel.’ Goeie vraag!
Dan kun je, als gebruikelijk, boos terug doen. Maar je kunt de ander ook vragen: ‘Waarom doe je boos tegen mij?’ En dan luisteren naar het antwoord. Moeilijk! Als je de vraag oprecht stelt komt er een antwoord waar je veel aan kunt hebben. Als je je gaat verdedigen hoor je niets en krijg je uiteindelijk ruzie. Vragen dus. En luisteren naar het antwoord, al zal dat je wellicht niet bevallen.
Wat mij gebeurde na het gedoe dat ik aan het begin van ‘9/11 en de geweldsspiraal’ beschreef was dat ik me de volgende ochtend verschrikkelijk voelde. Het was maandagmorgen, de eerste werkdag na een lekkere zomervakantie. Zo wilde ik niet beginnen. Ik vertelde hoe ik me voelde. Dat hielp. En ik vroeg aan mijn vrouw wat er volgens haar gebeurd was. Zij vertelde en ik luisterde. Dat bedoelde ik met: ‘Nieuw!’ Vooral dat vragen en luisteren.
Zo konden we het gedoe van de avond te voren afpellen. En zo kwam ik erachter dat er al van alles gebeurd was wat ik echt niet in de gaten had. Waar ik me gewoon niet bewust van was. Maar waar mijn vrouw wel last van had. Waardoor er een stemming ontstond die zomaar, ineens tot ruzie kon leiden. Waar ik weer door verrast werd, en niet van begreep waar ik dat nou aan te danken had. Nou gewoon, aan mezelf. Alleen had ik dat niet door. Net als Amerika.
Oprecht durven vragen dus. Werkelijk willen weten wat er gebeurd is. Bij mij begint het met het besef dat ik zo niet mijn dag door wil brengen: wetend dat iemand boos is op mij. Daar kan ik die ander naar vragen. Waarom ben je boos? Heb ik jou iets aangedaan? En wat dan? Daar rustig naar luisteren. Het aanhoren, laten binnen komen. Misschien heeft die ander wel een punt. Een kijk op de zaak waar je echt niet aan gedacht had. Zo had je het misschien nog nooit bekeken.
En wat 11 september betreft: Stel je voor dat Amerikanen in gesprek zouden gaan met al die mensen die gewoon last hebben van hun gedrag. Daar echt naar zouden luisteren. Dat het – door velen zo beleefde - opportunisme (in de jaren tachtig steunde Amerika Osama bin Laden), moralisme (we bombarderen je tot democratie, en of je nou wilt of niet, het is goed voor je) en imperialisme (behalve democratie brengen we je ook nog Coca Cola en McDonalds) werkelijk besproken zou kunnen worden.
En stel je nu eens voor dat jij dat zelf doet. Van wie weet je, voel je wel aan, dat ze zich aan je ergeren, boos op je zijn, je misschien zelfs wel een hak willen zetten. Kun je het aan ze vragen? Kun je zeggen: ‘Het voelt me niet goed, er zit iets niet lekker tussen ons, wat heb ik in jouw ogen gedaan, heb ik jou iets aangedaan?’
‘Doe ik jou iets aan?’ Eenvoudige vraag. Wat houd je tegen om ‘em te stellen? En wat zou het je kunnen opleveren?
Laatst hadden mijn vrouw en ik gedoe. Het ging als volgt. Zij was zomaar ineens boos op mij. Ik voelde mij aangevallen. Logisch, want zij deed zomaar, ineens, boos, tegen mij!
Ik doe boos terug:
Waarom doe je zo boos?!
Waarom ik boos doe? Waarom deed jij zo boos?!
Huh..? Ik deed niet boos!
Je deed wel boos!
Etc etc
Wat bleek? Zonder het in de gaten te hebben had ik verontwaardigd gedaan tegen haar. Op een bozige toon iets gezegd. Verwijtend, aanvallend. Daar reageerde zij op: boos. Mijn eigen toon had ik niet gehoord, die van haar des te meer. Resultaat: ruzie.
Nieuw! Tegenwoordig kunnen we het er over hebben voordat het gierend uit de hand loopt. En er soms de grap zelfs van inzien. Want het heeft wel een komische kant: zonder dat je het in de gaten hebt ruzie krijgen en eigenlijk niet eens begrijpen waarom of waarover. Zomaar, ineens. Te stom voor woorden, maar het gebeurt wel. En veel te vaak.
Het begint met een toon. Onaardig, niet vriendelijk. De ander ervaart een aanval: Waar heb ik dit aan verdiend? En verdedigt zich. Met een tegenaanval - die jij weer opvat als een verrassingsaanval. Zomaar… ineens! Dus jij denkt ook: Waar heb ik dit aan verdiend? En dan heb je een ruzie waarin je allebei denkt dat de ander begonnen is.
Het doet denken aan 11 september. Na de aanslagen op de Twin Towers voelde Amerika zich aangevallen. Zomaar, ineens. Alle reden om terug te slaan. ‘Revenge!’ werd geschreeuwd. Maar waren de aanslagen nou een aanval, of een tegenaanval? Kwam 9/11 uit de lucht vallen, of was er iets aan vooraf gegaan?
Veel Amerikanen vroegen zich hardop af: ‘Why do they hate us?’ Mark Hertsgaard, een Amerikaanse onderzoeksjournalist trok met die vraag de wereld in. Een eenduidig antwoord kon hij niet vinden. Tot hij weer thuis was en het vroeg aan een pakjesbezorger: ‘Why do they hate us?’ ‘Because we’re rich and we’re arrogant’ was het antwoord. Onderzoek klaar.
Misschien heeft Amerika niet altijd in de gaten hoe onaardig het zich vaak gedraagt. Met grote cowboylaarzen door de wereld stappen. Zich machtig en superieur gedragen. Geen idee wat het aanricht. Maar wel verbaasd over de boosheid die het oproept en tegenkomt. En daar dan boos over wordt. Ervan overtuigd dat de ander begonnen is…
Vaak richt ik ook onbedoeld iets aan. Door een toon die ik zelf niet hoor. Vaak aanvallend. Sommige mensen luisteren daar doorheen en trekken het zich niet aan. Fijn natuurlijk, maar dan ben ik wel afhankelijk van hun goede wil. En word me niet bewust van mijn eigen toon. Blijf mensen het gevoel geven dat ik ze aanval. Wat ook zo is. En daar wil ik vanaf.
Misschien kan dat mijn bijdrage aan de wereldvrede zijn: ophouden boos te doen tegen anderen. Vanuit het besef dat het allemaal geweld is. Geweld dat ik bovendien vroeg of laat terugkrijg. Net als Amerika. Geweld komt niet uit de lucht vallen. Het begint ergens. En ik ben het zat om in die geweldsspiraal te zitten. Ik wil eruit. Vrij zijn van geweld.
De boekpresentatie van VRIJ! is verplaatst van donderdag 18 september naar Vrij!dag 17 oktober van 15 tot 17u.
Je krijgt nog te horen hoe, wat en waar, maar je kunt het nu alvast in je agenda zetten. Ik hoop je dan te zien!
