Otto Scharmer was in het land. In Amsterdam, te gast bij de Iona Stichting. Samen met Arthur Zajonc, natuurkundige en nog veel meer. Scharmer is Duitser van geboorte, zat op de Vrije School in Hamburg, en is nu wetenschapper bij het MIT in Boston. Hij is een kameraad van Peter Senge en Joe Jaworski. Zij zijn de lui van Presence, het werkelijk aanwezig zijn in het hier en nu en aansluiten op iets groters dat tevoorschijn wil komen: de Bron (Source). De een nog slimmer en wijzer dan de ander. Moderne zieners.
Scharmer brengt zijn Theory U aan de man. Nu ook in het Nederlands vertaald, vandaar het feestje in de Rode Hoed. Zijn verhaal is dat je de toekomst die zich aandient kunt waarnemen – en ook binnen kunt stappen – als je in staat bent met een Open Geest, een Open Hart en een Open Wil in het leven te staan. Wat je daarbij belemmert zijn je eigen oordelen, cynisme en angst (Voices of Judgment, Cynicism, Fear). Loslaten is dan waar het om draait. Zo dat zijn heel wat Grote Woorden bij elkaar. Makkelijk gezegd, nu nog doen.
Bij het weggaan liep ik tegen Herr Doctor Scharmer zelf aan. Ik vroeg hem: ‘Wat is het belangrijkste dat we hebben los te laten?’ Met dat grappige Duitse accent antwoordde hij, na enig denken (terwijl hij zijn ene arm in een mouw van zijn jas stak, daarna de andere) ‘Ego… and old habits - vat do you zink?’ (okee, ik overdrijf dat accent).
Ik antwoordde dat ik het van harte met hem eens was: oude structuren – gestold, verstard, verhard – in mezelf, in onszelf, in de maatschappij, zeg maar de samengevatte geschiedenis – persoonlijk en maatschappelijk – belemmert mij, ons om de volgende stap te maken – naar openheid, eerlijkheid, duurzaamheid, naar leven in vrijheid en liefde, mij wel in elk geval (dat zei ik niet allemaal hoor, dat bedenk ik nu).
Onze geschiedenis, inclusief onze persoonlijkheid (dat samenstel van onze verdedigingsmechanismen en overlevingsstrategieën) belemmert ons om de toekomst in te stappen. Want een volgende stap betekent altijd: loslaten. En je weet wat je hebt en je weet niet wat je krijgt. Daarom helpt een crisis: je moet wel, het maakt niet meer uit. Wat je dacht te hebben wordt je uit handen geslagen, oude gewoonten werken niet meer. Kun je dus maar beter me stoppen. Kap nâh!
En ja, dat ego houdt het bij elkaar. Taaie rakker hoor, dat ego… Tenminste, bij mij wel. Uiteindelijk is het natuurlijk angst: angst voor het onbekende. Ook de angst om teleurgesteld te raken, angst om afgewezen te worden, angst om uitgelachen te worden. Moed is nodig. De moed om in vrijheid te leven. En de moed om lief te hebben. Om te beginnen jezelf, dan de ander.
‘Moedig sla ik dus de ogen naar het onbekende land,’ zong mijn oma vroeger.
En de tijd genomen om naar binnen te gaan. Op een rij gezet wat ik wel en niet meer wil. Het verschil tussen Hoe Het Hoort en Wat Werkelijk Wil. Ook ambitieus. Kwam mezelf tegen. En anderen.
Blijft je leven stromen, of verstijf je en verstar je? En hoe je uit zelfbescherming jezelf en de rest van de wereld voor de gek kunt houden - of probeert te houden. Wordt vervolgd.
‘Zelfbedrog is het immuunsysteem van de psyche.’ (Theo Maassen, Zonder pardon, 2009)
God erbarme zich over de cynici. Ik ben nu cynicus. Misschien was ’t beter als ik maar heelemaal gek geworden was of overreden door de tram, wat dikwijls bijna gebeurd is. Vroeger was ik dichter. En als cynicus zeg ik: ’t was geen lolletje, voor mij niet en voor niemand.
‘k Weet nog heel goed hoe ’t begon. ’t Was in de eerste week van October, tegen half zes. ’t Is daarna nog vele malen October geworden en ontelbare vele malen half zes geweest. ‘k Was toen vijftien jaar en zat op een bank in Artis met een korte broek aan. Dat moet mij als cynicus nou juist gebeuren, dat ik ’t over Artis moet hebben. Maar zoo was ’t toch. Ik zit op een bank in Artis. Er was niemand meer. ’t Was er zoo stil en de bladeren van de boomen ritselden. In de verte kraakte ’t grint, ergens werd een emmer neergezet op een houten vloer, ik hoorde ‘t, maar zag ’t niet.
Langs den stam van een hoogen boom keek ik naar boven en zag dat de avond niet viel, want ’t was boven lichter dan beneden. De bladeren trilden en draaiden heel even en een geel blad liet los en viel op ’t grasveld. Toen voelde ik dat alles goed was en dat er nog iets komen zou, later. ‘k Voelde tegelijk een groote tevredenheid en een groot verlangen. En de zekerheid dat deze dag nooit terug zou komen. Toen kraakte ’t grint harder en een man zei: “Jongeheer, u moet eruit, we gaan sluiten.”
God erbarme zich over de cynici. ‘k Wilde dat ik nog eens bijna kon grienen zonder te weten waarom en hopen op iets, dat nooit komt.
Nescio (pseudoniem van J.H.F. Grönloh, 1882 - 1961)
M’n veertigste jaar was een topjaar. Succes, geld, roem. Allemaal betrekkelijk, en in kleine kring, maar toch. Ik voelde mezelf een hele meneer. Ik had net een prachtig boek geproduceerd dat ook nog heel goed liep. De eerste oplage was direct al tienduizend stuks, en ik was eindelijk de uitgever geworden die ik volgens alle beroepskeuzetesten die ik ooit gedaan had beslist moest worden. Dacht dat ik alles aankon. Bij de meeste mensen gaan dan alarmbellen rinkelen. Bij mij niet. Ik had niet in de gaten wat er om me heen gebeurde. Volg je hart, leef je droom, succes verzekerd. Toch?
Dat succes wilde niet zeggen dat mijn kostje gekocht was. Erger nog, ik had m’n hand danig overspeeld. Mijn opdrachtgever was not amused toen hij merkte dat ik ondertussen zaken ondernam waarvan hij vond dat die overlapten met die van hem. Ik vond natuurlijk van niet maar dat maakte niet uit. Ik vond dat ik daar als zelfstandig ondernemer de vrijheid en de ruimte voor moest hebben. Hij dus niet. Hij vond ik dat ik eigenlijk in dienst was. Ik vond dat onzin. Maar de advocaten kwamen uit op een riante ontslagvergoeding… Dus toch in dienst? Hoe dan ook, het was over.
Hoe zeer het over was had ik nog niet door. Want ik ging gewoon door met waar ik mee bezig was. Weinig reflectie, veel eigen gelijk. Incasseren, en gauw weer verder. De grootste concurrent van het bedrijf waar ik net weg was wilde graag met me praten. Maar op het laatst knapte het toch af. Balen, maar ja. Verder. Maar er kwam geen verder… Er volgde een periode van tien maanden waarin niets lukte, niets werkte. Geen werk, geen geld. Wel net drie kinderen gekregen in vier jaar. En helemaal volgens het boekje ontspoorde de relatie met mijn vrouw. Na negen maanden was alles op. Het geld, de liefde, alles.
De brief van de bank maakte het feest compleet. Die dreigde met executieverkoop van het huis. Toen gaf ik het op. Ik wist het echt niet meer, dacht dat ik gek werd. Dat vertelde ik mijn huisarts waar ik regelmatig een goed gesprek mee had. Maar dat was ook op, het werkte niet meer. De therapeut waar ik terecht kwam was godzijdank een rustige wijze vrouw en geen opgewonden eigenwijze man. Anders was ik mezelf weer tegengekomen! Ik kwam er al snel achter dat ik niet gek was, maar dat er wel heel wat werk aan de winkel was. En gelukkig zei mijn vrouw niet lang daarna ‘Ja’ tegen relatietherapie.
Eerst had ik nog wel aan de therapeut gevraagd waarom ze eigenlijk psychiater was geworden. Als ervaren inkoper van belangrijke zaken was ik per slot gewend dat soort vragen te stellen. Hoe eigenwijs kun je zijn? Ook al zit je aan de grond? Ze gaf een antwoord waar ik blij en stil van werd. ‘Ik wilde als arts iets doen met het hart. Dus toen ik ging specialiseren kon ik kiezen tussen cardiologie en psychiatrie. Het werd dat laatste.’ Ik was om. Iemand die op zo’n manier kon denken, die twee kanten van het hart kon zien, die lichaam en ziel, hoofd en hart kon verbinden, daar was ik hard aan toe.
En zo gebeurde het dat ik op maandag bij een detacheringsbureau zat (Ik! Bij een detacheringsbureau!) dat misschien iets voor me had. Dat bleek een klus(je) voor twee maanden bij een intern uitzendbureau van het bedrijf waar ik vier jaar daarvoor was vertrokken. Ik werd aangenomen door iemand die mijn collega was geweest en waar ik toen van dacht: ‘Mwah’, en waarschijnlijk ook zo tegen deed. Daar kon ik nu maar beter normaal tegen doen. Ik werd aangenomen op precies hetzelfde salaris waarmee ik daar ooit vertrokken was. Terwijl iedereen daar doorgegroeid was. Maar ja, ‘Beggars can’t be choosers.’
Na die maandag was ik op dinsdag bij de bank. Die verleende uitstel van executie toen ik kon laten zien dat ik een contract had voor twee maanden. Op woensdag had ik mijn eerste therapiegesprek. En op donderdag ging ik voor het eerst sinds tien maanden weer aan het werk. Minder eigenwijs, met een minder grote mond, en met minder ego. Meer verbonden, met meer verantwoordelijkheid, en meer creativiteit. Ik begon langzaam maar zeker op te krabbelen en de weg omhoog weer te vinden. Mijn contract werd verlengd. En niet veel later vond ik een baan die helemaal bij me paste. Om daar…
“Als ik naga hoeveel mensen d’r waren bij de begrafenis van mijn vrouw kan ik eigenlijk alleen zeggen – de straten stonden vol, hier op het kerkhof kon niemand meer bij - dan kan ik maar een ding zeggen: Meid als ik zie wie d’r allemaal is gekomen om jou nog de laatste eer te bewijzen dan kan ik alleen maar zeggen, wat heb je het geweldig gedaan. Want je bent in het leven niet wat je voor jezelf hebt betekend maar wat je voor anderen hebt betekend. Moet je goed onthouden hoor… Want het verrekt hier van de egoïsten op aarde.”
Johnny Hoes
In: Johnny Hoes - Och was ik maar (tv documentaire van Hans Heijnen)
Iedereen die denkt: ‘Crisis! Wat kan ik ermee?’ kan ik een hoofdstuk uit VRIJ! Leef je eigen leven aanraden: Berg op, berg af - Transformatie voor dummies. Je vindt het halverwege in de vrije bladerversie met de eerste vierenveertig bladzijden van VRIJ! Leef je eigen leven, een boek over het nut van crisis.
Het hoofdstuk Berg op, berg af is een samenballing van VRIJ! Je kunt het lezen als een handleiding crisismanagement. Het heeft dezelfde flow als VRIJ!: het volgt de beweging van de transformatiecurve. Met tegenzin daal je af in het dal en steeds opgewekter kruip je er weer uit. Soms ook: sadder and wiser. Maar altijd beter.
De dalai lama - innerlijke rust, diepe wijsheid, liefdevolle humor. Dat willen we allemaal wel. Ik heb hem een keer van dichtbij gezien, hem heel even meegemaakt. Onvergetelijk effect. Onbeschrijfelijke uitstraling. Onbereikbaar ideaal. En toch, en toch…
Je kunt er misschien iets van meemaken. Als je wilt kun je soms, heel even, de hemel op aarde ervaren. Daarom, een oefening in positief effect sorteren. Hoe is het als je een hele dag vriendelijk, toeschietelijk en vol vertrouwen bent? In ieder geval prettig verwarrend.
Vandaag ben ik vriendelijk tegen iedereen die ik tegenkom
Iedereen! Dus niet alleen de mensen die je sowieso wel aardig vindt, maar ook de boze buurman, je altijd sjachse collega, die bitch aan de overkant, dat kreng van een buurjongetje, die zeikerige noem maar op. Laat je verrassen door de reacties.
Vandaag trek ik het me niet persoonlijk aan als iemand niet vriendelijk terugdoet
Die ander voelt zich misschien net als jij gisteren. Trouwens, die ander is waarschijnlijk helemaal niet met jou bezig, heeft wellicht niet zo’n goede bui als jij of vindt jou überhaupt raar en belachelijk. Het gaat niet over jou. Wel? Wat dan nog?
Vandaag groet ik iedereen die ik zie in mijn eigen straat en op de plek waar ik werk
Je zult vreemde gezichten krijgen, maar ook worden teruggegroet. Sterker nog, als je dit een paar dagen volhoudt gaan steeds meer mensen jou groeten, ook al voordat jij ze groet. Mensen gaan je herkennen, en je misschien zelfs wel waarderen.
Vandaag behandel ik iedereen zoals ik zelf het liefst behandeld wil worden
Je bent tegen iedereen die je meemaakt begripvol, betrokken, geïnteresseerd, toeschietelijk, warm, steunend, uitnodigend. Je geeft aandacht, stelt vragen, luistert naar het antwoord, gaat in op wat er gezegd wordt, je verdiept je in die ander.
Vandaag betrap ik mezelf op nare gedachten en vervelend gedrag
Gedachten vol wantrouwen, vooroordelen, vooringenomenheid. Gedrag als betweterigheid, ongeduld, wijsneuzerigheid, aftroeven, voordringen, bozig doen, snel aangebrand zijn. Alles waar je in het klein ruzie door krijgt en in het groot oorlog.
Vandaag ben ik vol vertrouwen en een en al geduld
Inderdaad, alsof je de fokking dalai lama zelf bent. En waarom niet? Dat wil niet zeggen dat morgen de hele wereld anders zal zijn. Wel verandert jouw wereld. Dit is wat je kunt doen. Doe jezelf en de wereld een plezier. Probeer het. Een dag.
Tijd om de buikriem aan te halen? Geen nood! Er is hoop… Want we hebben nog altijd Jamie: gewone jongen die graag met gewone mensen voor gewone mensen kookt. In Italië kwam hij dit gerecht op het spoor. Warme lunch voor kloosterlingen en schoolkinderen. Veel voor weinig. Zo gemaakt. En lekker… Jummie!
Snij een paar uien en pers wat knoflook. Langzaam bakken in olijfolie. Kook ondertussen een pak pasta (schelpjes of oortjes). Een fles tomatensaus bij de inmiddels glazige ui en knof. En wat Spaanse peper. Een basilicumplantje kaal plukken, de blaadjes met de pizzasnijder fijnsnijden en ook door de saus. De oven opwarmen tot 200 graden en een schaal invetten met wat olie. De helft van de saus door de pasta roeren, met een handvol Parmezaanse kaas. Een laag pasta in de schaal, bestrooien met wat er over is van de kaas en beleggen met plakken Mozzarella - tot alles op is. Een kwartier de oven in en smullen maar!
Pasta al forno con pomodori e mozzarella
Wat heb je nodig voor vier mensen?
- 2 uien
- knoflook
- 1 fles biologische tomatensaus (AH, nog geen euro)
- beetje spaanse peper (vers of uit een flesje)
- verse basilicum
- 500 gram pasta (oortjes of schelpjes)
- 100 gram gemalen Parmezaanse kaas (vers of een zakje)
- 4 bollen mozzarella (Euroshopper, minder dan 50 eurocent per stuk)
Kosten: zo’n twee euro per persoon.
Eigenlijk ontzettend grappig. Al die aandacht voor Barack Obama. Die hooggespannen verwachtingen. Of oververspannen verwachtingen? Je zal toch in zijn schoenen staan. ‘Aller ogen zijn gericht op Kwatta.’ Hoe trek je dat? Dan moet je wel heel stevig in je schoenen staan.
Tegelijkertijd is het ook vermakelijk dat we ‘Oeh’ en ‘Aah’ roepen over een heel gewoon mens. Want ook Barack Obama is gewoon een mens. Die volgens zijn vrouw Michelle net als elke andere man de vuilniszakken moet buiten zetten: ‘Yes you can!’ En toch is ie bijzonder. Waarom eigenlijk?
‘Hij is… zo begrijpelijk, zo toegankelijk, zo menselijk,’ hoor je dan. Hoezo bijzonder?! Is het niet bizar dat het zo bijzonder is dat iemand normaal doet?! Want wat is er nou bijzonder aan begrijpelijk, toegankelijk, menselijk zijn? Normaal doen is blijkbaar niet normaal… Hoe normaal doe jij?
Er is voor jou nog een wereld te winnen. Het kan alleen maar beter worden. Voel je je vaak gewantrouwd? Onbegrepen? Respectloos behandeld? Als je hieraan gaat werken zullen mensen je meer gaan vertrouwen. Je zult meer voor elkaar krijgen en je relaties zullen verbeteren. Misschien gaat je liefdesleven er zelfs op vooruit! Maar denk voorlopig nog niet aan kinderen. Voor het dragen van echte verantwoordelijkheid is het nog te vroeg. Oefen eerst in kleine kring, met vertrouwde mensen. Neem ze met je mee, leg ze uit waar je bent. Vraag begrip voor jou en wat je te doen hebt. Dat is al een goede oefening. Succes! Je kunt het!
Level: 2 / 8 - 14 punten - Je bent op weg!
Je begrijpt hoe het werkt. Hoe meer je zelf iets aan de dag legt hoe meer je ervan terugkrijgt. Wil je meer vertrouwd worden? Wees betrouwbaar. Wil je meer respect? Toon respect. Wil je meer begrip van andere mensen? Heb begrip voor een ander. Je kent inmiddels het principe van wederkerigheid. Wat je geeft krijg je terug. Ga door, en oefen met verantwoordelijkheid nemen. Vraag er ook om, als je denkt dat je het aankunt. Je kunt gaan denken aan kinderen, en ook aan een leidingegevende rol. Wees zo open en duidelijk als je kunt over wat je wilt en wat mensen van je kunnen verwachten. Dat is de best denkbare oefening voor nu. Doen!
Level: 3 / 15 - 21 punten - Gefeliciteerd!
Je hebt een hele weg afgelegd. Aan jou kun je grote verantwoordelijkheden toevertrouwen. Want daar kun jij mee omgaan. Je kent jezelf, inclusief je vervelende kanten. Je kent de valkuilen van het ego, want je bent je er zelf genoeg ingestapt. Je laat je steeds minder gek maken en bescheidenheid siert je inmiddels. Je laat je nergens meer op voorstaan. Je hebt begrip voor andermans tekortkomingen, want je kent die van jezelf goed genoeg. Uit eigen ervaring weet je: eerlijk duurt het langst. Je hebt niets te verbergen. Je vertrouwt jezelf, en daarom ben je zo betrouwbaar. Je bent een voorbeeld voor je omgeving - een aanwinst voor deze wereld. Van harte!
