Jezelf tegenkomen schijnt nogal heftig te zijn. Niet iets waar je op zit te wachten. Toch gebeurt het. Iedereen. Elke dag. En zeker ondernemende mensen. Want ondernemen doe je zelf. Niemand anders.
Ondernemende mensen zoeken contact. Ze stappen de wereld in en zeggen: hier ben ik, en dit wil ik. Voor jezelf beginnen betekent een ander ontmoeten. En in die ontmoeting kom je jezelf tegen.
Want de wereld zegt iets terug, of juist niet. En dan ligt de bal bij jou. Dan begint het spel. Dan komt het er op aan. Dan word je door de mensen om je heen uitgedaagd. Om jezelf te zijn.
De grootste uitdaging in dit leven is niet om het beter te doen dan anderen. Om te winnen. Het leven is geen wedstrijd. Er is maar een tegenstander, en dat ben je zelf. Jij en je eigen gedoe.
Je eigen gedoe is wat je tegenkomt als je gaat ondernemen. Er is geen betere en geen snellere route naar zelfkennis dan voor jezelf beginnen. Want de wereld houdt je gratis een spiegel voor.
En als je daar in durft te kijken, alles onder ogen wilt zien, ligt er een grote beloning voor je klaar. Jij zelf. Niet degene die je denkt dat je bent. Nee, degene die je werkelijk bent. Diep van binnen. Wie je in wezen bent.
Als je terugkijkt op de cruciale momenten in je leven, de ingrijpende wendingen…
Was er dan ooit sprake van gericht daar aan werken, van bewust organiseren?
Of was het eerder een kwestie van puur toeval, domme pech of stom geluk?
buiten in de zon lees ik het Paasverhaal
de klokken van de kerk beginnen te luiden
ik mijmer wat over opstanding en verrijzenis
dan begint het zachtjes te sneeuwen
tere vlokjes dwarrelen neer
verwonderd zit ik daar
tevreden en blij
Heel soms heb ik dat – dat ik me verbonden voel met alles en iedereen. De eerste keer was hoog in de bergen. Ik kom met de lift aan op een hoge bergkam en kijk om me heen. Voel me rustig en tevreden. Ontspannen. Voor het eerst heb ik het gevoel dat ík bepaal waar mijn skies naar toe gaan. Niet meer zo onhandig, niet meer zo bang. Dan dringt een wonderlijk gevoel tot me door. Ik voel mezelf daar staan, boven in de sneeuw. Maar ook op de bergtop aan de overkant. Op alle bergen om me heen – ik bén die bergen. Ik ben alles en overal. Dat is gek. Het zal de hoogte wel zijn, denk ik en ski naar beneden, harder dan ooit.
Een paar jaar later gebeurt het me weer. Nu op een zaterdagochtend in de supermarkt. Ik sta in de rij voor de kassa. Twaalf kassa’s open, en nog vijf volle winkelwagens voor me. M’n kinderen gebruiken de kassahekjes als klimrek. Ik sta daar en kan niets anders doen dan me er aan overgeven, en wachten. Wat een rust eigenlijk. Even niets, helemaal niets. Eigenlijk heerlijk na een veel te drukke week in een veel te druk leven. Ik wacht en kijk wat rond. Naar al die andere wachtende mensen, met al hun boodschappen. Ik kijk er naar, er langs, er over. En dan gebeurt er iets geks. Ik ben ineens overal in de winkel. In mijn eigen rij, in de andere rij. Ik voel me een worden met al die rijen. Een en hetzelfde. Aangesloten op iets wat boven die al die winkelwagens hangt, opgenomen in iets veel groters. Een groter geheel. Even voel ik me samen, verbonden met alles en iedereen.
Ondertussen staat bij mijn kassa een haveloze oude man de rij op te houden. Hij heeft niet genoeg geld bij zich. Het kassameisje is geduldig maar beslist: als hij niet alles kan betalen moet hij boodschappen terugleggen. Maar de man kan niet kiezen, hij heeft alles nodig. Het duurt nu al minutenlang. Iedereen staat erbij, en kijkt ernaar. Ik voel een combinatie van irritatie en gêne opkomen. En ik doe niets. Dan vraagt de man voor me, type sportschoolhouder met gouden ketting, aan de kassière hoeveel de oude man tekort komt – en past het cash bij. Iedereen haalt opgelucht adem. En daar sta ik dan, met al mijn verbondenheid met alles en iedereen. Nu nog iets mee doen…
(Dit verhaaltje is al zeven jaar oud, het staat ook in Zin! - het is een belevenis van nog veel langer geleden, en nog even actueel)
‘Hoe gaat het?’, vraagt hij als ‘ie me een knuffel geeft. Hij is volop aan het genieten.
‘Het is goed,’ zeg ik. ‘Want eigenlijk is er helemaal niets aan de hand.’
‘Precies!,’ roept ‘ie. ‘Dat is het, er is niets aan de hand! Dus geniet! Dat is wat ik van jou geleerd heb, genieten!’
‘Dus ik leer nu van jou… wat jíj van míj geleerd hebt? Genieten?! Dan ben jíj nu mijn vader!’
Mijn kind legt mij het leven uit. En ik geniet.
Gisteren gehoord van iemand die – volgens mij – nogal zichzelf is. Die eigenlijk niet anders kan. Daar hadden we het over.
Ze zei: ‘Wonderlijk toch, als iemand tegen je zegt: Jij bent zó jezelf! Ja dûh..! Wat wil je dan? Wat kun je anders dan jezelf zijn?!’
Zijn we dan zover van onszelf afgedreven dat het een compliment is als je jezelf bent? Misschien is er ergens iets niet goedgegaan…
Wat ik nog weet uit de Kinderbijbel. De tollenaar - iemand die belasting ophaalde voor de Romeinen - is blij dat hij door Jezus van Nazareth niet wordt uitgekotst, zoals dat door de rest van de mensen wel gebeurde. Sterker nog, Jezus zoekt hem op. Net als de vrouwen die door iedereen met de nek worden aangekeken, hoertjes – behalve natuurlijk door mannen als die iets van hen willen. ‘Jezus oordeelt niet over mij!’ realiseert de tollenaar zich. ‘En dat voelt fijn, daar ben ik blij om. Dan durf ik mezelf te laten zien, kan ik me te tonen zoals ik ben.’
Wat ik me realiseer is dat zou ik ook kunnen doen. Anderen open tegemoet treden. Onbevangen. Zonder oordeel, zonder op voorhand iets te vinden. Vrij, en vrijlatend. Dan heb je de meeste kans op werkelijk contact. Van mens tot mens. Zielencontact. Waar we allemaal zo naar verlangen. Niet meer alleen. Werkelijke verbinding. Eén zijn. Dat begint met ophouden te oordelen. Om te beginnen over mezelf. Dan verdwijnen de oordelen over anderen als vanzelf. Tenminste, dat lijkt me, logisch denkend. Het zou wat zijn als me dat lukt. Ik hoop het van harte. Want als ik over mezelf net zoveel oordelen heb als over anderen – een wetmatigheid volgens mensen die er verstand van hebben – dan zijn het er wel heel veel…
Okee. Experiment. Ik ga het doen. Allereerst mezelf betrappen (oordeel!) op oordelen over mezelf. Die stemmetjes in mijn hoofd die mij doorlopend becommentariëren, en vermanend en bestraffend toespreken. Ik hoor ze eigenlijk niet meer, zozeer ben ik eraan gewend. Maar ze zijn er wel. En als ik goed oplet kan ik ze eruit filteren. En van wie zijn de stemmetjes eigenlijk? Van lang geleden. Ooit gehoord. Thuis, op school, in de kerk – waar niet? En overgenomen. Onbewust, zo gaat dat. En des te lastiger te onderscheiden.
Maar goed, het gaat eigenlijk niet om die stemmetjes. Het gaat om mij, en wat ik wil. Ik heb geen zin in stemmetjes die ik niet hoor, maar die mij wel sturen en bepalen. Dan ben ik onvrij. Ik ga mezelf opnieuw opvoeden. Mezelf liefdevol en bemoedigend toespreken. Opbeurend en ondersteunend zijn voor mezelf. Klinkt knap kinderachtig, maar waarom ook niet? M’n kinderen zijn inmiddels groot, op hen heb ik kunnen oefenen. Nu ben ik zelf aan de beurt. Lief zijn voor mezelf. Zo simpel. Ga ik op een dag nog houden van mezelf. Het zou wat zijn.
Vorig voorjaar ging ik een kleine week wandelen. Voor de tweede keer. Weer in Zuid-Limburg. Nu niet het Pelgrimspad, maar het Krijtlandpad. Toen van Sittard naar Maastricht. Nu van Maastricht naar Vaals en weer terug.
Net als het jaar ervoor dacht ik aan etappes van zo’n vijftien kilometer per dag. Vijf dagen bij elkaar. Bekend terrein, andere route. Af en toe kruisen de paden elkaar. ’s Morgens bellen voor de volgende overnachting. Bekend werk inmiddels. Op de tweede dag een sms’je. Van iemand die aan me denkt. ‘Heb je het goed?’ lees ik. Hûh?! Nee, nou je het zo vraagt… Langzaam iets tot me door. Ik heb het helemaal niet goed.
Ik denk nog dat het komt omdat het miezert. Maar langzaam dringt iets anders tot me door. Ik verveel me! Dat is het: ik verveel me eigenlijk suf. En niet omdat ik weer in Zuid-Limburg wandel. Nee, omdat ik het op dezelfde manier doe als het jaar ervoor. Overzichtelijke etappes. Voor ik ‘s morgens vertrek weten waar ik ’s avonds aan kom. Ik houd me in.
Ik loop die dag een paar dorpen verder dan ik van plan was. Kom in een ritme dat goed voelt. Loop veel langere etappes dan een jaar eerder. En ’s avonds na het eten ga ik nog een eind in de omgeving lopen. En doe halverwege het streekpad ook nog een extra tussenetappe. Uiteindelijk loop ik veel meer kilometers en ben een dag eerder thuis dan ik tevoren gepland had. Beperkingen zitten in je hoofd. Nergens anders.
Laatst zag ik ze weer staan
Vullen ze elkaar aan, of
doen ze elkaar tekort?
Kom er maar eens uit -
er is geen waarheid…
Een van de laatste zomers van de vorige eeuw. Ik bel aan bij een klooster in de Achterhoek. De grote deur gaat open en voor ik het in de gaten heb heeft de monnik me een zoen gegeven. Een welkomskus. Het is de gastenpater, broeder Ko. Wonderlijk hoe dit welkom werkt. Ik ben verrast, en voel me direct thuis. Beter, want ik ga een week dit klooster in, de St Willibrordadbij bij Doetinchem. Daar ben ik aan toe. Wil rust aan m’n kop. Zoek mezelf. Want ik ben al even de weg kwijt.
Een Benedictijnenklooster. Zeven dagen afzondering. Niet praten in het klooster, behalve onder de afwas. Daar is het dan ook een drukte van belang. Een van de broeders noemt me ‘Monnik 2000’. Vanwege m’n witte hooded sweater, met een zwarte trainingsbroek en slippers daaronder. Ik zie het dan pas. M’n vrijetijdskleding is passend. Best monastiek. Waarschijnlijk een kwestie van ‘bewust onbewust’.
Twaalf jaar later hoor ik Wil Derkse spreken. Hij is oblaat. Dat is minder erg dan het klinkt. Oblaten zijn leken die nauw betrokken zijn bij het kloosterleven, maar niet intreden. Lekenbroeders. Hij vertelt over leven volgens de Regel van Benedictus. Hoe dat zijn leven beïnvloedt. Het levert hem innerlijke rust op. Door met aandacht te doen wat hij doet. Zeg maar katholieke mindfullness.
De oblaat vertelt hoe de Benedictijner monniken leven. En hoe goed het hem doet. Want hij woont vlakbij het klooster, om er veel van mee te kunnen maken. Hij vertelt ook hoe de monniken aankijken tegen mensen. ‘Het kan de Heer zijn’ is een gevleugeld woord in de abdij. Voor hen is ieder mens en dus iedere gast bijzonder. Ik moet onwillekeurig aan de begroeting door broeder Ko denken. Ik hoor dat ze hem ‘De vliegende non’ noemen.
