Categorieën

Ik heb de kerstvakantie gebruikt om naar buiten te gaan. Wandelen, wat is Nederland mooi. Okee, beauty is in the eye of the beholder. Kiekjes maken, als ik een plaatje zie. Idem. En filmpjes schieten, van wat ik ineens of zomaar zie. Idem idem.

En de tijd genomen om naar binnen te gaan. Op een rij gezet wat ik wel en niet meer wil. Het verschil tussen Hoe Het Hoort en Wat Werkelijk Wil. Ook ambitieus. Kwam mezelf tegen. En anderen.

Blijft je leven stromen, of verstijf je en verstar je? En hoe je uit zelfbescherming jezelf en de rest van de wereld voor de gek kunt houden - of probeert te houden. Wordt vervolgd.

‘Zelfbedrog is het immuunsysteem van de psyche.’ (Theo Maassen, Zonder pardon, 2009) 

Mijn vrouw Léonne (’Daar is ze weer’) heeft de kerstvakantie gebruikt om een knap stuk te schrijven. Tenminste, dat vind ik.

‘Wat bezielt ons?’ is de titel. Je vindt het op haar site. Ze noemt het ‘Een aanwijzing voor de komende drie jaar (2010 - 2012)’.

Dat noem ik ambitie. Benieuwd of je er wat aan hebt. Laat het weten als je wilt. En stuur de link door als je zin hebt.

God erbarme zich over de cynici. Ik ben nu cynicus. Misschien was ’t beter als ik maar heelemaal gek geworden was of overreden door de tram, wat dikwijls bijna gebeurd is. Vroeger was ik dichter. En als cynicus zeg ik: ’t was geen lolletje, voor mij niet en voor niemand.
‘k Weet nog heel goed hoe ’t begon. ’t Was in de eerste week van October, tegen half zes. ’t Is daarna nog vele malen October geworden en ontelbare vele malen half zes geweest. ‘k Was toen vijftien jaar en zat op een bank in Artis met een korte broek aan. Dat moet mij als cynicus nou juist gebeuren, dat ik ’t over Artis moet hebben. Maar zoo was ’t toch. Ik zit op een bank in Artis. Er was niemand meer. ’t Was er zoo stil en de bladeren van de boomen ritselden. In de verte kraakte ’t grint, ergens werd een emmer neergezet op een houten vloer, ik hoorde ‘t, maar zag ’t niet.
Langs den stam van een hoogen boom keek ik naar boven en zag dat de avond niet viel, want ’t was boven lichter dan beneden. De bladeren trilden en draaiden heel even en een geel blad liet los en viel op ’t grasveld. Toen voelde ik dat alles goed was en dat er nog iets komen zou, later. ‘k Voelde tegelijk een groote tevredenheid en een groot verlangen. En de zekerheid dat deze dag nooit terug zou komen. Toen kraakte ’t grint harder en een man zei: “Jongeheer, u moet eruit, we gaan sluiten.”
God erbarme zich over de cynici. ‘k Wilde dat ik nog eens bijna kon grienen zonder te weten waarom en hopen op iets, dat nooit komt.

Nescio (pseudoniem van J.H.F. Grönloh, 1882 - 1961)

Chris Kelvin: Am I alive, or dead?

Rheya Kelvin: We don’t have to think like that any more. We’re together now. Everything we’ve done is forgiven. Everything.

Steven Soderbergh, Solaris [last lines]

We gaan allemaal dood of weg

Dat willen we niet maar dat gebeurt toch

Daar kan je gewoon op zitten wachten

Maar dat heeft geen enkele zin

Het gaat erom wat je in de tussentijd doet

Daar gaat het om

Kim van Kooten, Alles is Liefde

Ken je dat gevoel, dat het beste wat je te bieden hebt ergens diep van binnen zit? Je verlangt ernaar, want je weet dat het ergens is. Weggestopt. Hoe gaat dat nou in z’n werk, het opbergen van het mooiste en ook het meest kwetsbare van wat je bij je hebt? Je begint toch als een onbeschreven blad? Open, alles is nog mogelijk? Misschien is dat nou net het punt.

Stel, je bent een gevoelig en betrokken kind. Gevoelig voor signalen uit je omgeving en betrokken bij de mensen en de wereld om je heen. Dat leer je al snel af als je opgroeit in een omgeving die niet goed om kan gaan met jouw gevoeligheid, daar misschien zelfs nerveus en afwijzend op reageert (‘Heb je haar weer…’ ‘Wat zeurt je nou toch…’) en jouw betrokkenheid te dichtbij voelt komen (‘Moet je nou overal moeilijk over doen?’) of zich zelfs schuldig voelt over wat jij allemaal aankaart (‘We kunnen niet al het leed van hele wereld op onze schouders nemen hoor!’).

Façade

Stel, de boodschap die je ondertussen krijgt is: Wees sterk en onafhankelijk! Zo kun je overleven in de grote boze wereld (En thuis, denk je ondertussen onbewust). Dat neem je over, want iedereen om je heen doet zo. Dat is de norm. Dus sterk en onafhankelijk wordt het scherm waarachter jij je verborgen houdt. Dat wordt jouw façade. Zo kun je overleven in de wereld, want zo weet je je thuis ook te redden.
In plaats van ‘overleven’ of ‘het redden’ kun je ook lezen: succesvol zijn. Want dat is de vertaling die we hier vaak aan geven. Om het nog draaglijk te houden. Een heel begrijpelijke strategie, niets mis mee. Maar positief formuleren of afzwakken kan wel hinderlijk zijn als je dat scherm, je façade wilt opruimen. ‘Het valt toch wel mee?’ vertraagt het proces van afscheid nemen van het ophouden en het groothouden.

Misverstand

Maar wat gebeurt er ondertussen. Jouw façade wordt door je omgeving gezien en ervaren… als degene die jij bent. Jij weet ergens, onbewust wel dat het een façade is. Dat het jouw manier is om je erdoor te slaan: Ik ben sterk en onafhankelijk. Terwijl je eigenlijk, daaronder, goed verstopt en opgeborgen, gevoelig en betrokken bent. Maar dat weet verder niemand. Weet je het zelf nog wel? Het is in ieder geval niet aan je te merken! Erger nog, mensen, zeker degenen die jou niet zo goed kennen, vinden jou koud en afstandelijk! Jouw façade roept dat misverstand op. Elke dag, steeds weer voed je dat misverstand. Dus volgens anderen ‘ben’ jij zo. En daar baal je weer van. Dus daar verzet jij je natuurlijk tegen. Op jouw sterke en onafhankelijke manier. Waarop iedereen zegt: zie je wel, koud en afstandelijk!

Karikatuur

Koud en afstandelijk, dat is de karikatuur die dan van jou ontstaat. En dat beeld, dat je zelf ongemerkt en onbewust voedt, is letterlijk en precies het omgekeerde van het beeld waarmee je begon: gevoelig (warm) en betrokken. En als je dan ook nog eens op een sterke en onafhankelijke manier aan de slag gaat met je oorspronkelijke drijfveren als warmte en betrokkenheid is het feest compleet: dan ben iemand die in de ogen van anderen koud en afstandelijk praat over grote idealen en een mooie wereld. Dan spoor je niet in de ogen van anderen want je wat je in houding en gedrag uitdrukt stemt niet overeen met je boodschap. En dan roep je heel veel weerstand op, tot je eigen frustratie.

In de media zie je mooie voorbeelden van hoe dit werkt, mensen die last hebben van de weerstand die ze zelf creëren. Zoals verbeten politici, op de barricaden voor allerlei goeds terwijl ze zich onaardig gedragen of zelfs lelijk doen. Mooie woorden die uit een koud hart lijken te komen. Daar wordt je niet blij van. Zulke politici kunnen het bij sommigen goed doen maar anderen des te harder afstoten.

Rondrommelend in de mapjes op m’n buroblad kwam ik allerlei ongepubliceerde tekstjes tegen. Ze waren een jaar geleden overgebleven bij het schrijven van VRIJ! Gewoon niet op hun plek in dat boek.

Het zijn eigen stukjes en citaten van anderen. De komende maanden verschijnen ze online. Als je je abonneert (hiernaast) hoef je er niet een te missen, krijg je ze in de mail.

(Terwijl ik dit inklop komt een mailtje binnen van m’n favoriete Nederlandse schrijver, met een nieuw zkv - Zeer Kort Verhaal - van A.L. Snijders, getiteld: vrijheid)

Vrijgeven dus. Hier een eerste stukje, niet vers van de pers maar zo van de plank. Een citaat van Desmond Tutu over het verband tussen vergeving en vrijheid.

Vergeven is in veel opzichten helemaal niet onbaatzuchtig maar de meest verheven vorm van eigenbelang. Als je niet kunt vergeven, als je wrok blijft koesteren blijf je eigenlijk in de greep van de dader. Je blijft gekluisterd in je rol als slachtoffer. Zolang je niet vergeeft zit je hopeloos verknoopt. Maar als je echt kunt vergeven maak je jezelf weer vrij.

Zonder vergeven is er geen toekomst.

Desmond Tutu

In een vaste relatie – werk en liefde – loop je vaak aan tegen je eigen onverwerkte shit. Je hoort of ziet bijvoorbeeld je vader of je moeder. En je voelt je zoals je je vroeger kon voelen.

Let op: het gaat niet over je vader en moeder. Die hebben het waarschijnlijk zo goed mogelijk gedaan, naar beste weten gehandeld. Die lopen zelf ook weer rond met hun ouwe dingen. Zoals wij allemaal.

Opgejaagd
Terechtgewezen
Gecorrigeerd
Benauwd
Niet vertrouwd
Niet gezien
Niet gehoord
Tekortgedaan
Afgeblaft
Gestraft

Zo kun je je voelen. Vaak is het pijn en verdriet uit je jeugd die wordt aangeraakt. Dat is niet fijn. Er ontstaat gedoe door. Waar je niet op zit te wachten. Want je wilt het goed hebben met de mensen waar je het meest om geeft, waar je van houdt. En daar krijg je nou juist vaak de grootste ruzie mee. En dat wil je niet. Het is energieverspilling.

Laat elke keer als je je zo voelt tot je doordringen, want je weet het: ‘Dit is ouwe shit! Ik voel me nu wel zo maar het is een oud gevoel. Daar kan die ander nu niets aan doen!’ Het gedrag van die ander doet je denken aan iets dat je toen pijn deed, verdriet deed. Misschien wel zonder dat je het toen in de gaten had. Maar toch wel voelde. En wegstopte.

Dat gevoel van vroeger komt nu naar boven. In volwassen relaties. Die zitten vol met echo’s uit je jeugd. Je kindertijd komt terug, elke keer als iets je onaangenaam raakt. Dan kun je je zomaar weer dat gekwetste kind voelen. Maar daar kan die ander niets aan doen! Het is jouw jeugd die boven komt. Die ander is de aanleiding, niet de oorzaak.

Een manier om erachter te komen of die ander werkelijk doet wat jij denkt dattie doet is het voor te leggen: door te vertellen hoe jij je voelt (dat rijtje hierboven, vrij uitbreidbaar). Maar zorg dat je het bij jezelf houdt. Dat de ander niet het gevoel krijgt dattie ondertussen door jou beschuldigd wordt. Wees niet boos op die ander: je krijgt er ruzie van.

Dat is lastig, want je hebt pijn, je voelt verdriet. Maar dat is oud. Ouwe shit! Weet dat je het vertelt tegen iemand die jou echt mag. Je praat niet met een tegenstander. Die ander is niet je vijand. Het is de kunst is om te laten zien hoe je je voelt. Dat begint met eerst erkennen en dan vooral ervaren hoe je je voelt. Kloten (jongens), kut (meisjes).

Als jij kunt vertellen hoe jij je voelt geef je de ander de ruimte om jou je vertellen hoe ie het bedoeld heeft. Maar dat doettie pas als ie zich niet aangevallen voelt! Daarom is vertellen hoe jij je voelt zo belangrijk. Je houdt het bij jezelf want je zegt ‘ik’: ‘Ik voel me verschrikkelijk als je zo praat. Ik kan er niet tegen. Het doet me pijn. Au!’

Op die manier - open, kwetsbaar - kan blijken dat je niet de ander zag of hoorde, maar iemand van lang geleden (die misschien wel - net als jij - in een vergelijkbaar spel zat?). Dan begrijp je ook hoe vervelend het voor die ander is om voor iemand anders te worden aangezien. Die krijgt door jou ongevraagd iets opgeplakt. Onbedoeld, maar het gebeurt wel.

Zo kun je erachter komen hoe vaak je aan het projecteren bent. Dat je niet de ander ziet maar je eigen verleden. Zo blijf je je eigen jeugd naspelen. Je leidingevende zie je aan voor je vader, je partner voor je moeder, je collega voor je broer of zus - ga zo maar door, vul maar in. Je herhaalt het verleden. Je draait rond in een oude cirkel. Stap eruit. Leef nu.