Ik ken een wijs iemand die nooit een crisis meemaakt. Niet omdat hij nooit iets meemaakt, integendeel. Maar hij noemt een crisis geen crisis. Volgens hem is dat gewoon het leven.
Zoals het mee kan zitten, zo zit het soms ook tegen. Zo gaat het leven nou eenmaal, op en neer. Voorspoed en tegenslag. Zoals je ook winst en verlies hebt, in een bedrijf of op de beurs.
Dat is alles. Je er niet tegen verzetten. Gewoon meebewegen met het leven. Eigenlijk is ie taoïst. Maar dat vindt ie onzin. Ook weer zo’n naampje.
Via een visualisatie gingen we terug naar onze jeugd. Waar was je? Wat was je aan het doen? Hoe voelde je je toen? En wat is het grootste verschil met nu? Hij antwoordde: ‘Dat ik toen niet wist dat ik gelukkig was…’
Hij probeerde niet gelukkig te zijn. Hij was het gewoon. Had nergens spijt van. Geen zorgen. Geen verleden, geen toekomst. Hij leefde in het heden. Hij was gelukkig, in het nu. Zonder het zich bewust te zijn. Hij had er geen weet van.
Gelukkig maar, hij wist niet dat hij gelukkig was. Anders zou hij gelukkig willen blijven. En daar word je ongelukkig van. Want gelukkig willen zijn werkt niet. Willen kan je van A naar B brengen. Maar je wil schiet tekort als het over geluk gaat. Erover denken helpt ook niet.
Gelukkig zijn gebeurt in je hart. Je kunt het voelen als je niets wilt, en nergens aan denkt. Als een kind. Spelend en blij. Nog onbevangen.
Eind september werd ons huwelijk volwassen: we waren 21 jaar getrouwd. Eenëntwintig (!) jaar lang, en lang niet altijd gelukkig. Maar ik ben wel gelukkig dat we nog steeds getrouwd zijn.
Dat zit zo. Mijn vrouw zegt tegen mij: ‘Ik ben jouw spiegel.’ Alleen al mij niet tegen die uitspraak verzetten is een hele klus - dat vergt heel wat bewustzijn. En dan nog al mijn verzet tegen de beelden die ik zie - in de spiegel die ze me voorhoudt. Wat ze me voorspiegelt, denk ik vaak in eerste instantie.
Misschien is liefde wel dat je degene die jou de spiegel voorhoudt niet vervloekt, maar dankt. Soms lukt me dat, maar vaak ook niet - domweg omdat die spiegel niet mijn zorgvuldig opgebouwde zelfbeeld toont. Dan verzet ik mij en ga ik volop in de weerstand.
Mijn vrouw ondertussen wil niets liever dan dat ik samenval met mezelf, met wie ik in wezen ben - en niet mijn zelfbeeld loop te spelen. Maar dat zelfbeeld is nou net waar ik aan gehecht ben - dat ken ik goed, want ik heb het zelf met veel moeite in elkaar gezet. Af en toe denk ik dat zij beter weet wie ik echt ben dan ik zelf.
In die 21 jaar ben ik me gaan realiseren dat ik in mijn relatie 1. in een lachspiegel kijk (en mezelf zie, maar er vaak zelf niet om kan lachen) en 2. met een schaduwgevecht bezig ben (en ik dacht aanvankelijk nog met de schaduw van m’n partner - maar wat blijkt? het is mijn eigen schaduw!).
Als je dat doorhebt hoef je ook niet naar een ander om daar hetzelfde spel mee te gaan spelen. Tenzij je van spelletjes houdt die nergens over gaan (behalve dan je eigen onvermogen om jezelf onder ogen te zien). Blijf dan vreemdgaan, ga door met scheiden.
Uiteindelijk gaat het natuurlijk om het vinden van balans en rust in jezelf. Een relatie kan je helpen die te vinden - als je naar je partner wilt luisteren tenminste. En ophoudt te denken dat het aan die ander ligt. Want je kijkt in de spiegel, en je vecht met je schaduw.
Steve Jobs is dood. Dat voelt naar.
Gelukkig zijn z’n ideeën nog springlevend.
Hier is ie nog een keer, zijn Stanford Commencement Speech 2005.
“Your time is limited, so don’t waste it living someone else’s life. Don’t be trapped by dogma - which is living with the results of other people’s thinking. Don’t let the noise of other’s opinions drown out your own inner voice. And most important, have the courage to follow your heart and intuition. They somehow already know what you truly want to become. Everything else is secondary.”
Hier de volledige tekst van zijn toespraak.
“Stay Hungry. Stay Foolish.”
“Wie zich rot voelt, moet gewoon eens Mies nadoen. Voor de spiegel gaan staan, stralen, met je schouders op en neer bewegen alsof je heel erg moet lachen en zeggen: lieve lieve mensen. Je voelt je dan meteen beter.”
– Sanne Wallis de Vries, over het nadoen van Mies Bouwman
Commercial break.
All Missing Pieces gaat toeren. Ze spelen door het hele land*.
*) Klik in deze link ‘All Missing Pieces’ aan voor de agenda)
Twee maanden lang, van september tot begin oktober.
Inmiddels zeventien 18 optredens in evenveel steden.
Het barst los op vrijdag 9 september in Nijmegen.
Je kunt erbij zijn. Meestal gratis en voor niets.
‘Waar is het feestje? Bij jou is het feestje!’
November 1988 stond ik ’s nachts bij de Berlijnse Muur. Het was koud en donker. Kale wachttorens, onneembaar en naargeestig. Er ging ineens een telefoon. Zo’n ouderwets geluid, dat iedereen nu als ringtoon heeft - maar dan vele malen indringender. Ik schrok me rot. Als iemand me toen gezegd had: ‘Over een jaar staan op deze muur mensen te dansen’ had ik het niet geloofd. Gaatje in je hoofd. Precies een jaar later was het zover. Genoeg kritische massa, het was niet meer te houden. Precies wat nu in de Arabische wereld gebeurt. Dat leek tot voor kort ook niet mogelijk.
Ongeveer elke tien, elf, twaalf jaar gebeurt er ‘iets’ dat verband houdt met losmaken, opstand, bevrijding. Het is steeds een beweging van onderaf. Machthebbers zonder gezag of legitimiteit liggen onder vuur. Mensen gaan de straat op, (een deel van) de wereld staat even in vuur en vlam. Verhitte strijd die op sympathie van velen kan rekenen: het zijn vaak idealen die aanstekelijk werken.
Sinds het midden van de negentiende eeuw weten we dat de zonneactiviteit een cyclus van ruim elf jaar kent: de zonnevlekken. Dan slaan enorme vlammen uit de zon richting aarde. De afgelopen vijftig jaar gebeurde dat midden jaren veertig, tweede helft jaren vijftig, eind jaren zestig, eind jaren zeventig, eind jaren tachtig/begin jaren negentig en in de eerste jaren van deze eeuw. En nu weer.
Gemiddeld elke elf jaar is er verhoogde zonneactiviteit en ongeveer elke elf jaar maken we een periode van verhoogde politieke activiteit mee. ‘Zomaar, ineens.’ Aanstekelijk activisme, gevoed door idealen van vrijheid en onafhankelijkheid. En niet alleen het ritme van elf jaar komt overeen, ook de tijdsmomenten lopen synchroon. De politieke stormen woeden in dezelfde jaren als de zonnestormen.
[Dit is een sterk bekorte versie van een artikel dat in het juli/augustus-nummer van Spiegelbeeld verscheen. In de uitgebreide versie is het voorzien van vele voorbeelden, inclusief 9/11. Hier vind je het in zijn geheel.]
Niemand zit te wachten op verandering. Ondertussen is verandering de enige constante in ons leven. Wat is dat toch, dat we het zo graag bij het oude willen houden? Waarom die weerstand en dat verzet tegen iets nieuws en wat anders? Heel eenvoudig, je weet wat je nu hebt maar je hebt geen idee van wat je krijgt.
En hoe beter je het hebt, des te lastiger is het om los te laten wat je verworven hebt. Sterker nog, hoe beter je het hebt, hoe steviger je dat vast wilt houden, het behouden - daar word je behoudend van. En daar komt nog bij, hoe ouder hoe minder bewegelijk, en niet alleen fysiek, ook mentaal.
Allemaal heel menselijk, en helemaal begrijpelijk – maar wat moet je ermee, wat nu? Simpel, de wereld verandert, en er zit weinig anders op dan mee te veranderen. Misschien is het een idee om verandering te zien als beweging. Dat klinkt al minder bedreigend: Kom in beweging.
Blijft de vraag: Waarom zou je bewegen? Omdat beweging iets goeds oplevert misschien? Daar heeft juist iedereen ervaring mee. Door je bewust te worden van wat beweging je ooit gebracht heeft, hoef je minder op te zien tegen een volgende nieuwe stap, de beweging die zich aandient, die nu van je wordt gevraagd.
‘Oh ja, toen heeft het me ook wat gebracht, iets waar ik niet op rekende. Ik vroeg er niet om, maar achteraf bleek het een zegen.’ Daar kan iedereen over meepraten. Wat is jouw voorbeeld? Welk bewegen bleek een zegen?
Van buiten overweldigend en imponerend. Van binnen stilmakend en indrukwekkend. Buiten koel, hard en stevig. Binnen warm, zacht en vochtig. Buiten is het licht, binnen is het donker. Buiten blijf je lopen en ontdekken, binnen wil je hangen en blijven. Buiten verleidelijk, binnen vriendelijk. Buiten voel je je nietig, binnen voel je je geborgen.
Meer zien? En meer, en meer, en nog meer?
Anselm Grün komt aanrijden in zijn Golf. Hij is een Duitse monnik. Beroemd, pensioengerechtigd en rijdt zelf. Uit de achterklep haalt hij zijn habijt en trekt die aan over z’n gewone-mensenkloffie. De zonderling met slobberkleren en baard-van-een-paar-jaar verandert in een paar tellen in een opvallende verschijning. Iemand waar honderd man op zit te wachten. Om te horen over aansluiten op je innerlijke bron. Je krachtbron van binnen. De bodem in jezelf te vinden.
Hij vertelt een doorleefd verhaal. En zegt geen woord teveel. Zijn Duits is te begrijpen, door de eenvoud van zijn boodschap, en van zijn woorden. Gelukkig, hij heeft geen geluksrecepten. Hij is zijn boodschap: matig, blijmoedig, begripvol. Hij gelooft niet in illusies. Verzet zich niet tegen het leven. Erkent zijn gevoelens. Durft stil te staan bij zijn emoties, duwt ze niet weg - ze mogen er zijn. Benoemt wat er in hem leeft. Erkent wat er is. En daarom gelukkig. Op zijn tijd.
Na afloop vraag ik me af hoe ik zijn verhaal kan plaatsen in deze tijd. In mijn beleving een spannende tijd, waarin veel los komt. Ik zie hem nog met iemand en een kopje koffie staan en schiet hem nog even aan: ‘Nu alles minder zeker wordt, er minder structuur is, systemen onder druk staan, wat vast staat niet meer zo vast is, er zoveel verandering gaande is, en er zoveel in beweging komt, is het dan juist zaak om verder in onszelf te zakken, af te dalen naar wie we werkelijk zijn - onszelf op een diepere laag te leren kennen en daar onze zekerheid te vinden? Met pretoogjes kijkt hij me aan: ‘Das ist erforderlich.’
Erforderlich, mooi Duits woord. Het betekent meer dan nodig, het is noodzakelijk. Het is noodzakelijk om onze uiterlijke zekerheid te vervangen door innerlijke zekerheid.
