In de coulissen staat de gitaarroadie klaar met een gestemde gitaar. Hij is helemaal gericht in de gitarist. En die is helemaal gericht op zijn spel. Daarom is het zo’n goeie gitarist. Hij gaat er volledig in op, kijkt niet om zich heen. De andere muzikanten voelt ie aan, het publiek staat voor zijn neus, en de roadie schuin achter hem. Het nummer is afgelopen. ‘Hij wil ‘em hebben.’
De roadie stapt naar voren om de gestemde gitaar aan te geven. Maar de gitarist begint de gitaar waarop hij speelt zelf te stemmen, en speelt verder. De roadie stapt terug, naar achteren, gitaar in de hand. Hij is weer een en al aandacht voor de gitarist. Het nummer is afgelopen, applaus, gejuich. Opwinding, op het plein en op het podium. ‘Nu wil ie ‘em wel hebben…’
De roadie stapt weer naar voren, gitaar vooruit. De gitarist ziet ‘em niet. Hij stemt, rookt, dolt, en speelt weer verder. De roadie kijkt naar de gitarist. Die speelt voluit, en geniet. ‘Ik heb hier een gitaar voor je.’ Maar de gitarist kijkt niet opzij. Hij heeft oog voor het publiek en voor de andere muzikanten. De roadie staat, luistert, kijkt. Hij ziet het blikje bier van de gitarist, komt naar voren en tilt het op. ‘Nog vol…’
De roadie stapt terug, gitaar in de hand. Geconcentreerd, nog steeds. Het volgende nummer is afgelopen. ‘Nu dan?’ En ineens draait de gitarist zich om. Hij ziet de roadie. Ze kijken elkaar aan. De gitarist doet z’n gitaar af, de roadie hangt ‘em de nieuwe om. Nog een blik en de gitarist slaat de volgende accoorden alweer aan. Verder spelen. De roadie gaat de gitaar stemmen. Een en al toewijding. Net als de gitarist.
‘Ha, straks lekker douchen,’ zegt mijn vrouw, ‘en dat zoete water proeven.’ Huh? denk ik. Smaakt water zoet dan? Oké, we zitten op het strand, maar zij vindt de zee nog te koud om erin te gaan. Het zoute water heeft ze dus niet geproefd. Ik ga het straks thuis zelf eens checken.
Het klopt. Als ik de tijd neem om met aandacht het water uit de douche te proeven blijkt het inderdaad zoet. Nooit gemerkt. Eigenlijk nooit op gelet. Nog nooit echt tot me door laten dringen. Geen tijd, te druk in mijn hoofd. Bezig met van alles. Toen, daar, straks.
Ik ga eens opletten wat ik nou eigenlijk proef. Smaken ontdekken. De smaak van water, bijvoorbeeld.
Frank woont in een volksbuurt in Utrecht. Vlakbij een coffeeshop. Frank en zijn vrouw hebben net hun eerste kind gekregen, een meisje. Op een avond komt een auto aanrijden en parkeert voor hun huis. Een donker autootje vol donkere jongemannen, met hun donkere muziek. De motor gaat uit, de muziek blijft aan. Een geluidsbox op wielen. Een paar jongens gaan de coffeeshop in en kopen wat ze nodig hebben, gaan weer in de auto zitten en roken daar hun joint.
Frank gaat naar buiten. Hij tikt op het raampje van de auto. Het raampje gaat naar beneden. ‘Jongens, misschien hebben jullie het niet in de gaten maar jullie muziek staat heel hard. Ons dochtertje van acht weken ligt hierboven te slapen, zou je de muziek wat zachter willen zetten?’ Dan hoort hij: ‘O ssorry mneer, dazniet de bdoeling!’ Ze starten de auto en rijden weg. Frank wist niet dat het zo makkelijk was. Marokkaans straattuig aanspreken.
Frank begrijpt – zonder het precies te weten – hoe geweldloze communicatie werkt. Om te beginnen: schort je oordeel op en val niet aan – hou de optie open dat iemand zich niet bewust is van de last die hij veroorzaakt. Verder: vertel de feiten, zonder opsmuk, en zonder verwijt. En dan: laat merken wat het met je doet, hoe het je raakt, waar je je zorgen over maakt. Tenslotte: laat weten wat je graag wilt. Grote kans dat iemand redelijk blijft, als je zelf redelijk begint.
T ken ik uit mijn studententijd. Nog steeds een goeie vriend. Toen we zo oud waren als onze kinderen nu, trokken we ’s zomers door Spanje en Portugal. Met een heel stel, liftend of in een oude eend. T is een gevoelige jongen, dat zie je, dat voel je. Maar hij heeft vaak geen zin om dat te laten zien. Zeker niet op zijn werk. Hij is succesvol in zijn werk en heeft van alles gedaan. Manager, interim-manager, in dienst en zelfstandig, mede-eigenaar van een adviesbureau. Als hij iets wil dan krijgt hij het voor elkaar, linksom of rechtsom. Zo één wil je erbij hebben, zeker als het ergens is vastgelopen of een zwieper nodig is.
En nu, waar gebeurd, kort geleden. Voor het eerst sinds jaren is T weer ergens in dienst. Bij een stichting die de komende jaren enorm gaat groeien, dat staat nu al vast. De vraag naar de zorg die deze mensen bieden is groot. Het is een gevoelige omgeving, de cliënten zijn kwetsbaar. De professionals die er werken zijn sensitief. T maakte een snelle start. Binnen een half jaar had hij de plannen voor de komende jaren klaar, besproken en geaccepteerd gekregen. Het was iedereen duidelijk welke kant de organisatie op zou gaan. Groter, en nog beter. T oogstte er alom respect voor. Hij rekende op een eindejaarsgesprek vol waardering voor de door hem geboekte resultaten.
Dat eindejaarsgesprek liep iets anders dan had T gedacht. Niet omdat de plannen niet deugden. Juist wel. Niet omdat er geen draagvlak voor was. Juist wel. Het ging om T zelf. Verbaasd en verbijsterd hoorde hij aan wat de voorzitter van de stichting hem te vertellen had. Vlak voor Kerst.
Wat hij deed was goed, maar hoe hij het deed niet. Alleen resultaat is niet genoeg.
T begreep er niets van. Hoezo niet goed? Ik heb de boel op de rit gekregen! Iedereen doet mee! Ik doe wat er van me gevraagd wordt! Het loopt en het werkt! Dat klopt, maar dat is niet genoeg, was het antwoord. We missen iets.
Het werd een vervelende Kerst voor T. Hij snapte er niets van. Ik word toch betaald om dit voor elkaar te krijgen? We willen toch groeien? Dan moet er wel wat gebeuren! Daar heb ik keihard aan gewerkt. En het werkt, kijk maar! Ontregeling en verzet. Dat laatste is T ook erg goed in. Hoe hij het deed blijft een raadsel – misschien beter: een wonder – maar hij ging dwars door zijn eigen weerstand heen. Was het de sneeuw die viel en hem rustig maakte? Was het de ingetogenheid van de kerstdagen? We zullen het niet weten. Wel dat hij het opgaf en rock bottom raakte.
Daar op de bodem gebeurde het. Hij vond terug wat hij al jaren kwijt was. Iets dat hij nooit met werk geassocieerd had. Iets dat je voor thuis bewaart, wat je partner en je kinderen van je kennen. Wat je pas laat zien als je je helemaal veilig voelt, en alleen aan mensen die je volledig vertrouwt. Wat een handjevol mensen van je weten. Wat je doodeng vindt om te tonen. Waar je ongelofelijk in gekwetst kunt worden. Wat pijn kan doen. Waar je je voor kunt schamen. Wat ongemakkelijk is als anderen het zien. Wat je geleerd hebt niet te laten zien. Gevoel. Jezelf.
Toen dat tot T doordrong – beter: binnenkwam – ging het hart hard. Direct na de kerstvakantie hield hij zijn nieuwjaarsspeech. We doen dit samen. Ik wil jullie bedanken voor alle steun in het afgelopen half jaar. Ik kan dit niet alleen, ik heb jullie nodig. En ik wil er voor jullie zijn. Mensen kwamen naar hem toe, bedankten hem. Zo hadden ze het van hem nog niet gehoord. En ook niet verwacht. Sindsdien weet T niet wat hij meemaakt. Er is een goede sfeer, er wordt lekker samengewerkt, er is plezier in het werk. Zo’n ontboezeming werkt aanstekelijk.
T had, vlak voor hij mid-vijftig werd, het grote geluk iemand te treffen die eerlijk was. Die iets onmeetbaars benoemde. Die daar ook geen doekjes om wond. Iemand die durfde te zeggen wat in geen enkel competentieprofiel voor een manager of directeur staat. Jezelf niet thuislaten. Je gevoel tonen. Jezelf laten zien.
T is een held. Dat hij het aanging. Die neemt dit de rest van zijn leven mee. Die is in één Kerstvakantie vele malen effectiever geworden.
De andere held is degene die hem de spiegel voorhield. Daar is evengoed lef voor nodig. Niet alleen de resultaten beoordelen, maar ook naar de manier waarop ze behaald worden. En daardoor zorgen dat een succesvolle manager zich verder kan ontwikkelen. Zo’n begeleiding gun je iedereen.
Lijn 50. Voor mij de bus tussen Utrecht en Arnhem. Vroeger vaak in gezeten. Nu op weg naar Landgoed de Horst in Driebergen, het voormalige Kerk en Wereld.
Er komt een man de bus in. Lang, blond, wijkende haargrens. Bril met een dun montuur. Jaar of veertig. Zou een Fries kunnen zijn, in ieder geval een noorderling. Hij kijkt me vorsend aan. Indringende blik. De man heeft iets van Stig, de dominee (gespeeld door Niklas Falk) in As it is in heaven. Hij gaat achter me zitten. Ik zie hem voor me op het schermpje van de bewakingscamera.
Bij de volgende halte komt een vrouw binnen. Stevig, rondborstig, blonde krullen.Een echte Hollandse. Ze ontdekt de man, groet hem blij verrast (’Jij ook hier!’) en gaat naast hem zitten. Ze blijken op weg naar dezelfde bijeenkomst ergens op de Utrechtse Heuvelrug. De vrouw vindt de man merkbaar leuk. Door haar aangemoedigd vertelt hij over zijn werk. ‘Ja, ik ben populair bij de gemeente. Ik begrijp het ook niet hoor. Laatst heb ik gemeenteleden nog adderbroedsel genoemd.’ Hij lijkt niet alleen op een dominee, hij is er een!
Ineens remt de bus heel hard. Iedereen schiet naar voren. ‘Dat ging maar net goed!’ zegt de vrouw. ‘Ja, en je hebt hier geen airbag,’ zegt de dominee. ‘Je mag tegen mij aan vallen hoor,’ vervolgt de vrouw. ‘Ik heb een goeie voorgevel. Kun je zacht op landen!’ Dan: ‘Oh, dat mag je niet tegen een dominee zeggen! Laat je vrouw het maar niet horen!’ De dominee zegt niets. Op het schermpje voor me zie ik hem genieten.
Soms zie ik iets dat ik vast wil houden. Dan pak ik m’n mobieltje. Die koelkast is eigenlijk een camera. Je kunt er ook mee bellen. Ik probeer het beeld te pakken wat ik denk te zien. Meestal wordt het wat anders. Het apparaatje heeft zo z’n eigen kijk op de wereld. Ik laat me verrassen door wat ie vastlegt. Soms leuk, soms mooi.
Jarenlang ben ik bezig geweest met “perfect” te willen zijn. Ik nam mijzelf veel te serieus en stond geen enkele tekortkoming toe, waardoor ik mijn onvolmaaktheid en negatieve gevoelens onderdrukte. De meeste mensen hebben te hoge verwachtingen van zichzelf. Ze willen altijd beheerst, volmaakt, cool of vriendelijk zijn. Daartegen rebelleert de ziel met angst of depressie. Je moet realistisch leven. Je moet recht doen aan je wezen.
‘Fout! Mag niet! Hoort niet!’ Wie heeft dat vroeger niet gehoord? Die bestraffende toon. Terwijl je je meestal van geen kwaad bewust was. Je schrok ervan. Al liet je dat misschien niet merken. Of je voelde het niet meer. Je sloot je er voor af. Ging het misschien wel normaal vinden. En nu doe je het zelf ineens - tegen je eigen kinderen.
Kinderen die veel gestraft zijn, of bestraffend zijn toegesproken, voelen zich snel schuldig. ‘Niet goed gedaan! Fout, mag niet!’ zeggen ze tegen zichzelf. Wat vroeger door ouders en ouderen gezegd werd zeggen ze later tegen zichzelf. Ze beschuldigen zichzelf, ze voelen zich door anderen snel beschuldigd en zo beschuldigen ze zelf weer anderen.
Op die manier straf je uiteindelijk jezelf en je omgeving. Je weet niet beter, je hebt niet anders geleerd - net als degenen die je straffen. Die boze, verwijtende, bestraffende toon heb je overgenomen (net als zij). Die is van jou geworden. Als je uitgerust en ontspannen bent valt het nog wel mee. Maar als je moe of gespannen bent… Berg je dan maar.
